Bayılma ve baş dönmesinde ne yapılır?
Bayılan kişiyi sırtüstü yatır, bacaklarını hafif kaldır, sıkan giysiyi gevşet. 1-2 dakikada açılmazsa ya da nefes yoksa 112. Tam ayılmadan yiyecek verme.
Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz. Tekrarlayan bayılma, göğüs ağrısı/çarpıntıyla ya da yaralanmayla birlikte bayılma ve kısa sürede açılmama durumunda 112’yi ara.
⏱️ 30 saniyede
- Kişiyi sırtüstü yatır, bacaklarını hafif yukarı kaldır (~30 cm).
- Yakasını/kemerini gevşet, temiz hava sağla.
- 1-2 dakikada kendine gelmezse ya da nefes almıyorsa → 112.
- Tam ayılmadan yiyecek/içecek verme.
- Göğüs ağrısı, çarpıntı, konuşma/güç kaybı eşlik ediyorsa → 112.
Bayılma öncesi uyarı
Çoğu bayılmadan önce baş dönmesi, göz kararması, solukluk, terleme, mide bulantısı olur. Bu belirtileri yaşayan kişi hemen otursun ya da uzansın; mümkünse bacaklarını kaldırsın. Böylece düşme ve yaralanma önlenir.
İpucu — Göz kararması başladığında oturacak yer bulamıyorsan, olduğun yerde çömel ve başını dizlerinin arasına eğ. Bu pozisyon beyne kan dönüşünü hızlandırır ve bayılırsan yere yüksekten değil, neredeyse oturur halden düşersin.
Adım adım (bayılan kişi)
- Sırtüstü yatır, bacaklarını hafifçe kaldır (kan beyne dönsün).
- Yaka, kravat, kemer gibi sıkan giysiyi gevşet.
- Çevreyi havalandır, kalabalığı uzaklaştır.
- Kendine gelince birden kaldırma; bir süre yatar/oturur pozisyonda dinlensin.
- Açılmazsa ya da nefes düzensizse: 112; nefes varsa yan yatış pozisyonu, yoksa CPR.
Baş dönmesi (bayılmadan)
- Otur ya da tutun; ani hareket etme.
- Su iç, sıcak/havasız ortamdan çık.
- Baş dönmesine konuşma bozukluğu, yüz/kol güçsüzlüğü eşlik ediyorsa bu inme olabilir — vakit kaybetme: inme belirtileri, 112.
İpucu — Uzun süre yatmış ya da oturmuş biri ayağa kalkarken kararıyorsa, kalkışı iki aşamaya böl: önce yatakta otur, 10-15 saniye bekle, sonra ayağa kalk. Ani kalkışta tansiyon düşmesinden gelen baş dönmelerinin çoğu bu kısa beklemeyle önlenir.
Yapma
- Bayılan kişiyi ayağa kaldırmaya/yürütmeye çalışma.
- Tam ayılmadan ağzına yiyecek/içecek/ilaç verme (boğulma riski).
- Yüzüne tokat atma, sarsma.
İpucu — Kişi kendine geldikten sonra “geçti” deyip hemen gönderme. Kaç dakika baygın kaldığını, düşerken başını çarpıp çarpmadığını sor ve not et; ilk yardım sonrası gelen sağlık ekibine bu süre ve düşme bilgisi tanı için kritiktir.
Sonraki adım
Nefes/dolaşım sorunu varsa: yan yatış, CPR. Temel akış: temel ilk yardım.