Ciddi kanamayı durdurma ve turnike
Hayati kanamada: doğrudan ve sürekli bas, bırakma. Uzuvda durmayan fışkıran kanamada turnike son çaredir; saatini not et. Her durumda 112.
Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz. Ciddi kanama her zaman 112 gerektirir. Turnike uygulaması akredite eğitimle öğrenilir; aşağıdakiler hatırlatmadır.
⏱️ 30 saniyede
- Doğrudan ve sürekli bas: Temiz bezle yaranın üstüne kuvvetle bastır, bırakma.
- Bez kana doyarsa üstüne yenisini ekle, alttakini kaldırma.
- Mümkünse yarayı kalp seviyesinin üstüne kaldır.
- Uzuvda, basıyla durmayan, fışkıran kanama varsa ve eğitimliysen turnike (son çare); saatini yaz.
- Her durumda 112.
1. Önce güvenlik
- Eldiven varsa tak; yoksa kan ve vücut sıvısıyla doğrudan temastan kaçın (bir bez/poşet aracı kullan).
2. Doğrudan bası (ilk ve en önemli adım)
- Temiz bir bez/gazlı bezle yaranın tam üstüne kuvvetle bastır.
- Sürekli bas; kontrol için arada bırakma.
- Bez kana doyarsa çıkarma, üstüne ek bez koyup basmaya devam et.
- Mümkünse yaralı bölgeyi yukarı kaldır (kalp seviyesinin üstüne).
İpucu — Yanında bez yoksa kanamayı durdurmak için kendi elini bile kullanabilirsin; aradığın temiz bezi ararken geçen saniyelerde avucunu doğrudan yaranın üstüne bas. Bası bezin temizliğinden değil, kesintisiz ve sert olmasından güç alır.
3. Turnike (yalnızca yaşamı tehdit eden uzuv kanamasında)
Kol veya bacakta, doğrudan basıyla durmayan, fışkıran kanama varsa ve eğitimliysen:
- Turnikeyi yaranın 5-7 cm yukarısına, eklem üzerine gelmeyecek şekilde uygula.
- Kanama durana kadar sık.
- Uygulama saatini turnikenin üstüne ya da kişinin alnına yaz.
- Gevşetme; profesyonel ekip devralana kadar açık kalmasın.
İpucu — Doğru sıkılmış bir turnike acıtır; kişi şiddetli ağrıdan yakınması seni durdurmasın. Sıkılığı yeterli değilse kanama görünür biçimde durmaz, hatta toplardamarları kapatıp atardamarı açık bıraktığı için kanamayı artırabilir. Ölçütün, fışkırmanın tam olarak kesilmesidir.
4. Her durumda
- 112’yi ara; ciddi kanama profesyonel müdahale ister.
- Kişiyi sıcak tut, sakinleştir; şok belirtilerine (solukluk, hızlı nefes, titreme) dikkat et.
İpucu — Şok belirtisi görürsen kişiyi sırtüstü yatır ve bacaklarını yaklaşık 30 cm yükselt; bu, kanı hayati organlara yönlendirir. Yalnız baş, boyun, omurga ya da bacak yaralanması şüphesi varsa bacakları kaldırma, olduğu gibi bırak.
Yapma
- Kanayan beze “ne durumda?” diye bakmak için basıyı bırakma.
- Doymuş bezi kaldırma (pıhtıyı bozarsın); üstüne ekle.
- Turnikeyi gereksiz yere (küçük kanamada) ya da gevşeterek uygulama.
Sonraki adım
Bilinç kapanırsa: koma (yan yatış) pozisyonu ve gerekiyorsa CPR. Temel akış: temel ilk yardım.