Deprem sonrası ilk 72 saat: ne yapılır?
Sarsıntı bittikten sonra aşama aşama: güvenlik ve yaralı kontrolü, vanalar, haber, su-gıda, barınma kararı ve artçılar.
⏱️ 30 saniyede
- İlk dakikalar: Kendini ve yanındakileri kontrol et, gaz-elektrik-su vanalarını kapat, sağlamsa sakin çık.
- İlk saatler: SMS ile “iyiyim” yaz, toplanma alanına geç, radyodan resmi bilgi al, komşunu kontrol et.
- İlk gün: Su-gıda-tuvalet düzeni, sığınma kararı, hijyen; hasarlı binaya girme.
- 24–72 saat: Barınma, resmi yardım başvurusu, artçılara dikkat, psikolojik toparlanma.
Neden aşamalı düşünmek?
Deprem sonrası her şey aynı anda gerekiyormuş gibi gelir; oysa doğru sıra hayat kurtarır. Önce güvenlik, sonra haberleşme, sonra temel ihtiyaçlar ve barınma. Önceden bu sırayı bilirsen panikle değil planla hareket edersin.
1. İlk dakikalar (0–15 dk)
- Dur, üç nefes al. Kendini ve yanındakileri kontrol et — yaralanma, kanama var mı? (temel ilk yardım)
- Gaz, elektrik ve su vanalarını kapat. Gaz kokusu varsa düğme/çakmağa dokunma, havalandır.
- Sağlam ayakkabı giy, çantanı al.
- Bina sağlamsa asansörsüz, sakin çık; açık ve binalardan uzak bir alana geç.
İpucu — Çıkarken kapıyı arkandan kilitleme, sadece çek; içeride mahsur kalan biri olursa ya da arama-kurtarma girmesi gerekirse kilitli kapı zaman kaybettirir. Anahtarı yine de yanına al ki sonradan geri dönebilesin.
2. İlk saatler
- Haber ver: Arama yapma, SMS at — “iyiyim” + buluşma noktası (haberleşme).
- Toplanma alanına geç; aile buluşma planını uygula.
- Radyo/resmi kaynaktan bilgi al; söylentiye değil AFAD/valilik anonsuna güven.
- Komşunu kontrol et, özellikle yaşlı/engelli/yalnız yaşayanları (dayanışma ağı).
İpucu — Telefonun şebekesi bağlanmasa bile aileden uzaktaki birini “buluşma noktası” yap: herkes kendi durumunu o tek kişiye iletmeye çalışır. Şehir içi hatlar tıkalıyken şehir dışı aramalar genelde daha kolay geçer, böylece kimin nerede olduğu tek noktada toplanır.
3. İlk gün
- Su ve gıda: Stoğunu ölçülü kullan; suyu kirlenmeye karşı koru.
- Tuvalet ve hijyen: Su yoksa sıhhi atık düzeni kur; hastalık riskini düşür.
- Sığınma kararı: Evin hasarlıysa içine girme; güvenli açık alanda ya da resmi barınma alanında kal.
- Artçılar: Saatlerce-günlerce sürebilir; hasarlı yapıdan uzak dur.
İpucu — Telefonunu uçak moduna almak pili ciddi ölçüde uzatır; şebeke arayan telefon en çok bu yüzden çabuk biter. Saatte birkaç dakika açıp SMS/haber kontrolü yap, sonra tekrar uçak moduna geç — böylece bir şarjla günlerce dayanabilirsin.
4. 24–72 saat
- Barınma: Çadır/konteyner ya da güvenli akraba evi; ısınma ve kuru kalma önceliği.
- Resmi süreç: Hasar tespiti, AFAD yardımı ve sigorta için belgeler ve afet sonrası başvurular.
- Psikolojik toparlanma: Stres tepkileri normaldir; kriz anında zihnini yönet.
Kontrol listesi
- Vanaları kapatmayı ve güvenli çıkışı uyguladım.
- SMS ile haber verip toplanma alanına geçtim.
- Radyodan resmi bilgi alıyorum, söylenti yaymıyorum.
- Su/gıda/tuvalet düzenini kurdum.
- Hasarlı binaya girmiyorum; artçılara hazırım.
Sonraki adım
Sabitleme ve çanta önceden hazır olmalı: mobilya sabitleme, deprem çantası. Genel akış: deprem anında ne yapmalısın.