Afet ve Acil Durum
Deprem anında ne yapmalısın: çök, kapan, tutun
Sarsıntı öncesi, sırası ve sonrası için sade bir akış: eşyaları sabitle, doğru anda çök-kapan-tutun, güvenle tahliye et.
tarihinde yayınlandı.
⏱️ 30 saniyede
- Sarsıntı başlayınca: Çök, Kapan, Tutun. Sağlam bir masanın altına gir, başını ve enseni koru, sarsıntı bitene kadar tutun.
- Koşma, dışarı fırlama. Çoğu yaralanma sarsıntı sırasında düşen eşyalardan ve panikle hareketten olur.
- Önceden eşyaları sabitle: Devrilebilecek dolap, raf ve televizyonu duvara sabitle.
- Sarsıntı bitince: Kendini kontrol et, gaz-elektrik vanalarını kapat, dayanıklıysa binadan sakin çık.
- Artçılar gelir. Açık ve binalardan uzak bir alanda topla.
Neden hazırlık birkaç dakikalık iştir?
Deprem, Türkiye’nin büyük bölümünde gerçekçi bir olasılık. Korkutucu olan tarafı kontrol edemediğin kısmıdır; iyi haber, kontrol edebildiğin kısmın büyük olmasıdır. Sarsıntı sırasında ne yapacağına önceden karar verirsen, o an refleksle değil planla hareket edersin. Aşağıdaki adımların çoğu bir öğleden sonrada tamamlanır.
1. Deprem öncesi: evini hazırla
Sarsıntıda en büyük tehlike binanın kendisi değil, çoğu zaman içindeki eşyalardır.
- Devrilebilecekleri sabitle. Gardırop, kitaplık, buzdolabı ve televizyonu duvara bağla. Bu, en ucuz ve en etkili adımdır.
- Yatağın ve oturma alanının üstünü boşalt. Ağır tablo, ayna ve rafları baş hizasının üstünden kaldır.
- Güvenli noktaları belirle. Her odada sağlam bir masa veya iç duvar köşesi seç; ailecek bunları konuş.
- Çıkış yolunu düşün. Kapı önlerini ve koridorları devrilebilecek eşyadan arındır.
- Çantanı hazır tut. 72 saatlik acil durum kitin kapıya yakın olsun.
2. Deprem sırası: çök, kapan, tutun
AFAD’ın ve uluslararası kurumların ortak önerisi nettir:
- Çök: Olduğun yerde dizlerinin üstüne çök; bu, savrulmayı önler.
- Kapan: Sağlam bir masanın altına gir, başını ve enseni kollarınla koru. Masa yoksa iç duvar köşesine çömel, başını koru.
- Tutun: Sığındığın mobilyayı bir elinle tut; kayarsa onunla birlikte hareket et. Sarsıntı bitene kadar bekle.
Yapmaman gerekenler de en az bunlar kadar önemli:
- Merdivene ve asansöre koşma. Sarsıntı sırasında hareket etmek düşmeye ve yaralanmaya yol açar.
- Pencere ve dış duvarlardan uzak dur. Cam ve cephe en çok hasar gören yerlerdir.
- Tekerlekli sandalyedeysen olduğun yerde frenle, başını ve enseni kolun ya da bir yastıkla koru.
3. Deprem sonrası: ilk dakikalar
- Dur ve üç nefes al. Önce kendini, sonra yanındakileri kontrol et: yaralanma var mı?
- Gaz, elektrik ve su vanalarını kapat. Gaz kokusu alıyorsan pencereyi aç, çıkış yap, elektrik düğmesine ve çakmağa dokunma.
- Sağlam görünüyorsa binadan sakin çık ve binalardan, direklerden uzak açık bir alana geç.
- Asansör kullanma; merdiveni dikkatle kullan.
- SMS ile haber ver, hattı meşgul etme. “İyiyim” mesajı yeterli. Ayrıntı için şebeke çökünce nasıl haberleşirsin.
- Artçı sarsıntılara hazır ol. İlk depremden sonra saatlerce, günlerce sürebilir; hasarlı yapıya girme.
Kontrol listesi
- Devrilebilecek tüm büyük eşyaları duvara sabitledim.
- Her odada bir güvenli nokta belirledim ve ailecek konuştuk.
- “Çök, kapan, tutun”u evde bir kez prova ettim.
- Gaz, elektrik ve su vanalarını kapatmayı denedim.
- Acil durum çantam kapının yanında.
- Buluşma noktası ve ortak kişi planı hazır.
Sık yanlış bilinenler
- “Kapı eşiğine geç.” Eski bir tavsiyedir; modern binalarda kapı eşiği daha güvenli değildir. Doğrusu çök-kapan-tutun.
- “Üçgen boşluk” teorisi. Resmi afet kurumları bunu önermez; kabul gören yöntem masanın altına girmektir.
- “Hemen dışarı koş.” Sarsıntı sırasında koşmak en sık yaralanma nedenidir. Önce sığın, sonra sarsıntı bitince çık.
Kime göre uyarla
- Çocuklar: “Çök, kapan, tutun”u oyunla öğret; okulun tatbikatını destekle.
- Yaşlı veya hareket kısıtlı bireyler: Sığınılacak güvenli noktayı en çok vakit geçirdikleri yere yakın seç; baston, gözlük, ilaç el altında olsun.
- Bebekli aileler: Beşiği pencere ve devrilebilecek eşyadan uzağa koy; sarsıntıda bebeği kucağına alıp çök-kapan-tutun uygula.
- Evcil hayvanlar: Sarsıntı sırasında onları yakalamaya çalışma; önce kendini koru, sonra sakinleştir.
Sonraki adım
Sabitleme ve çanta bir aradaysa temeli kurmuşsundur. Şimdi herkesin rolünü netleştir: aile acil durum planı. Genel hazırlık akışını gözden geçirmek istersen acil durum hazırlığına nereden başlamalısın.