Aile acil durum planı: herkesin rolünü bildiği bir düzen
Buluşma noktaları, ortak kişi, herkesin görevi ve çocuk-yaşlı-evcil hayvan ihtiyaçları. Bir öğleden sonrada kurulan sade aile planı.
⏱️ 30 saniyede
- İki buluşma noktası belirle: Biri evin hemen yakınında, biri mahalle dışında.
- Bir ortak kişi seç: Şehir dışından, herkesin durumunu bildireceği tek bağlantı.
- Herkese bir rol ver: Kim çocuğu/yaşlıyı/evcil hayvanı alır, kim vanaları kapatır, kim çantayı taşır.
- Planı yaz ve görünür yere as. Tek sayfa yeter; herkes bilsin.
- Yılda bir kez prova et. Akılda kalmayan plan, plan değildir.
Neden ailecek tek bir plana ihtiyaç var?
Kriz anında en çok kaybedilen şey zaman ve sakinliktir; aileler birbirini bulmaya ve “ne yapacağız?” sorusuna takılır. Önceden kurulmuş basit bir düzen, bu kararları senin yerine verir. Herkes rolünü bilirse panik yerini eyleme bırakır. Bu plan, genel hazırlık akışının ailene özel hâlidir.
1. Buluşma noktalarını belirle
- Yakın nokta: Evin hemen dışında, herkesin koşarak ulaşabileceği bir yer (sokak köşesi, bahçe).
- Uzak nokta: Mahalleye dönülemezse gidilecek ikinci yer — tanıdık bir meydan, akraba evi veya bilinen bir kamu alanı.
- Her iki noktayı herkes tarif edebilsin, çocuklar dahil. Adresleri yazılı karta da geçir.
2. Ortak kişi ve iletişim
- Şehir dışında yaşayan tek bir ortak kişi seç. Yerel hatlar kilitlense de uzak bağlantı genelde çalışır.
- Herkes durumunu önce SMS ile bu kişiye bildirir; o da aileyi haberdar eder.
- Numarayı ve buluşma noktalarını küçük bir karta yaz; herkesin cüzdanında dursun.
- Disiplinin ayrıntısı: şebeke çökünce nasıl haberleşirsin.
İpucu — Ortak kişiyi başka bir şehirden seçmenin asıl nedeni şu: büyük bir afette yerel baz istasyonları aynı anda yüklenip kilitlenir, ama afet bölgesi dışındaki hatlar çalışmaya devam eder. Herkes birbirini aramak yerine tek bir uzak numaraya kısa bir SMS atarsa, o kişi bilgi merkezi gibi çalışır ve şebeke daha az tıkanır.
3. Herkese bir rol ver
Roller, kriz anında “kim ne yapacak?” boşluğunu doldurur. Hanedeki herkese netçe dağıt:
- Çocuk/yaşlı/engelli bireyden kim sorumlu? Her bağımlı birey için bir “eşleşmiş yetişkin” belirle.
- Evcil hayvanı kim alır? Taşıma çantası ve tasma nerede dursun?
- Vanaları (gaz, elektrik, su) kim kapatır?
- Acil durum çantasını kim taşır? Yedek olarak ikinci kişi de bilsin.
- Bir kişi yoksa görevin yedeği olsun; tek kişiye bağlı plan kırılgandır.
İpucu — Vana kapatma rolünü verdiğin kişiye gazın, elektriğin ve suyun ana vanasının tam yerini bir kez fiziksel olarak gösterip kapattırarak denet. İnsanların çoğu doğal gaz sayacının yanındaki kolu hiç kapatmamıştır ve kriz anında karanlıkta hangi yöne çevireceğini bilemez; vananın yanına küçük bir ok ve “kapalı” yönünü işaretle.
4. Özel ihtiyaçları planla
- Bebek ve küçük çocuk: Mama, bez, ek su, sıcak tutacak kıyafet; çocuğa buluşma noktasını ve ortak kişiyi oyunla öğret.
- Yaşlı veya engelli birey: İlaç, gözlük, işitme cihazı pili, varsa tıbbi cihaz için enerji planı. Tahliye için yardım gerekip gerekmediğini önceden konuş.
- Evcil hayvan: 3 günlük mama, su, taşıma çantası, aşı kartı kopyası; barınaklara genelde alınmadıklarını hesaba kat.
- Sağlık bilgileri: Her bireyin alerji ve ilaç bilgisini taşınabilir bir kartta tut (bkz. dijital hazırlık).
İpucu — İlaç ihtiyacını planlarken sadece kutuyu değil, en az 3 günlük dozu ve ilacın adı, dozu ile reçetesinin bir fotoğrafını da hazırla; afet sonrası eczanelerde stok tükenince veya tahliye olunca, doğru ilacı temin etmek bu bilgiye bağlı kalır. Bebek maması ve ilaçların son kullanma tarihini plan provasında birlikte kontrol et.
5. Planı yaz ve prova et
- Hepsini tek sayfaya sığdır: buluşma noktaları, ortak kişi, roller, acil numara 112.
- Bir kopyayı buzdolabına as, bir kopyayı çantaya koy, bir kopyayı paylaş.
- Yılda en az bir kez tatbikat yap: “Şimdi deprem oldu, ne yapıyoruz?” Çocuklar için bunu sakin bir oyun gibi kurgula.
- Taşınınca, yeni biri katılınca veya numaralar değişince planı güncelle.
Kontrol listesi
- Biri yakın, biri uzak iki buluşma noktası belirledim.
- Şehir dışından bir ortak kişi seçtim, numarasını paylaştım.
- Hanedeki herkese bir rol ve yedeğini verdim.
- Çocuk, yaşlı ve evcil hayvan ihtiyaçlarını ayrı planladım.
- Planı tek sayfaya yazıp görünür yere astım ve çantaya koydum.
- Son bir yıl içinde bir kez prova ettik.
Sık yapılan hatalar
- Planı kafada tutmak. Stres altında en basit detay unutulur; yaz ve as.
- Tek kişiye bağlamak. O kişi orada olmayabilir; her role yedek koy.
- Çocukları sürece katmamak. Plana dahil olan çocuk kriz anında daha az panikler.
- Hiç prova etmemek. Denenmemiş plan, ilk kez krizde sınanır — en kötü zaman.
Kime göre uyarla
- Tek ebeveynli haneler: Komşu veya yakın bir akrabayı planın resmi bir parçası yap; yedek mutlaka olsun.
- Birlikte yaşayan büyük aileler: Rolleri yazılı dağıt; kalabalıkta belirsizlik en büyük risktir.
- Yaşlı bireyin tek yaşadığı haneler: Günlük arayan biri ve kapıyı açabilecek bir komşuyla anlaş.
- Boşanmış/iki evli düzen: Çocuğun her iki evde de buluşma noktasını ve ortak kişiyi bilmesini sağla.
Sonraki adım
Planın hazırsa malzemeyi tamamla: evde 72 saat acil durum kiti. Türkiye’nin en öncelikli riski için ailecek deprem anında ne yapmalısın rehberini birlikte okuyun. Acil bir anda işe yarayacak temel beceri için temel ilk yardım.