Zehirlenme ve kimyasal temasında ilk yardım
Zehirlenmede UZEM (114) ve 112. Kişiyi kaynaktan uzaklaştır; söylenmedikçe kusturma; cilt/göz temasını bol suyla yıka; ambalajı sakla. Gazda temiz hava.
Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz. Zehirlenmede Türkiye’de UZEM — Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114’ü ve gerekiyorsa 112’yi ara. Telefonda sana doğru adımları söylerler.
⏱️ 30 saniyede
- UZEM 114’ü ara (7/24); ciddi/bilinç bozukluğu varsa 112.
- Kişiyi kaynaktan uzaklaştır (gaz varsa temiz havaya çıkar).
- Söylenmedikçe kusturma, ağzından bir şey verme.
- Cilt/göz teması: bol, akan suyla 15-20 dk yıka.
- Ambalajı/maddeyi sakla ve danışma merkezine bilgi ver.
Yol: yutma, soluma, cilt/göz
Zehir farklı yollarla girer; ilk müdahale yola göre değişir ama ortak kural: kaynağı kes ve 114/112’yi ara.
İpucu — 114’ü ararken yanında maddenin ambalajını tut ve etikette yazan etken madde adını, tahmini miktarı ve kişinin kilosunu hazırda söyle. Doğru doz/etki hesabı için ilk sordukları bilgiler bunlardır; aramadan önce iki dakikada hazırlarsan müdahale dakikalar kazanır.
Adım adım
- Güvenlik: Gaz/kimyasal ortamına korunmasız girme; gerekiyorsa havalandır, kişiyi dışarı al.
- 114 UZEM’i ara; maddenin adını, miktarını, ne zaman ve nasıl alındığını söyle.
- Yutma: Söylenmedikçe kusturma; ağız çevresini sil; ağızdan bir şey verme.
- Soluma: Temiz havaya çıkar; nefes yoksa CPR.
- Cilt: Bulaşan giysiyi çıkar, bölgeyi bol suyla yıka.
- Göz: Açık tutarak bol, akan suyla 15-20 dk yıka.
- Ambalajı sakla; hastaneye giderken yanına al.
İpucu — Gözü yıkarken sağlam gözü koru: başı, temas eden göz alttan kalacak şekilde yana yatır ki suyla akan kimyasal diğer göze gitmesin. Kontakt lens varsa yıkamaya başladıktan sonra çıkar, çünkü lens maddeyi göz yüzeyinde hapseder.
Karbon monoksit (CO) özel
- Renksiz-kokusuz; soba/şofben/jeneratör kaynaklı olabilir. Baş ağrısı, bulantı, sersemlik → hemen temiz havaya çık, 112.
- Kapalı alanda jeneratör/mangal asla çalıştırma (kritik yükler ve jeneratör güvenliği).
İpucu — Aynı ortamdaki birden çok kişide aynı anda baş ağrısı, bulantı ve sersemlik başlıyorsa karbon monoksiti şüphelen; hatta evdeki kedi/köpek de halsizse bu güçlü bir işarettir. Önce herkesi ve hayvanı dışarı çıkar, sonra kapı-pencereyi aç; içeride kalıp havalandırmaya çalışma.
Yapma
- Otomatik kusturma (bazı maddeler geri gelirken daha çok yakar).
- “Panzehir” diye süt/tuzlu su gibi şeyler verme (UZEM söylemedikçe).
- Maddeyi bilmeden körlemesine müdahale.
Sonraki adım
Nefes durursa: CPR. Temel akış: temel ilk yardım.