Kırık, çıkık ve burkulmada ilk yardım
Şüpheli bölgeyi oynatma ve düzeltmeye çalışma; olduğu gibi destekle, soğuk uygula, yüksekte tut. Açık kırıkta kemiği itme; omurga şüphesinde oynatma.
Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz. Belirgin şekil bozukluğu, açık kırık, omurga/boyun ya da çoklu yaralanma şüphesinde 112’yi ara ve kişiyi oynatma.
⏱️ 30 saniyede
- Şüpheli bölgeyi oynatma, düzeltmeye çalışma.
- Olduğu gibi destekle/sabitle (atel, askı, yastık, sargı).
- Soğuk uygula (buzu beze sar, doğrudan değil), bölgeyi yüksekte tut.
- Açık kırıkta kemiği itme; temiz örtüyle kapat.
- Omurga/boyun şüphesinde kişiyi oynatma; 112.
Genel kural
Kırık mı, çıkık mı, burkulma mı olduğunu ayırt etmek senin işin değil; hepsinde aynı temel yaklaşım geçerlidir: bölgeyi hareketsiz tut, destekle, soğut, yükselt ve gerekirse profesyonele götür.
Adım adım
- Kişiyi sakinleştir; yaralı bölgeyi olduğu yerde tut.
- Hareketsizleştir: Atel, askı, katlanmış gazete/karton, yastık ya da sargıyla bulunduğu açıda destekle.
- Soğuk uygula: Buz/soğuk paketi bir beze sarıp 15-20 dk; cilde doğrudan koyma.
- Yükselt: Mümkünse yaralı uzvu kalp seviyesinin üstüne al (şişliği azaltır).
- Ağrı/şişlik ciddi, şekil bozuk ya da hareket edemiyorsa sağlık kuruluşuna götür.
İpucu — Atel olarak kırık kolu kişinin kendi gövdesine, kırık bacağı ise sağlam diğer bacağa bağlayabilirsin; en hazır “atel” yaralının kendi bedenidir. Sabitlerken düğümleri kırığın tam üstüne değil, alt ve üstündeki sağlam noktalara at.
Açık kırık (kemik görünüyorsa)
- Kemiği geri itme.
- Üzerini temiz, steril bir örtüyle kapat; çevresine bası uygulayarak kanamayı kontrol et.
- 112’yi ara.
İpucu — Soğuk uygularken parmak ucundaki yüzük, bilekteki saat ve kelepçeli bilezikleri şişlik artmadan çıkar. Bölge bir saat içinde şiştiğinde bu eşyalar parmağı ya da bileği sıkıp kan akışını kestiği için hastanede kesilerek çıkarılmaları gerekebilir.
Omurga / boyun şüphesi
- Yüksekten düşme, trafik kazası, kafa travması varsa omurga yaralanmasından şüphelen.
- Kişiyi oynatma; baş-boyunu sabit tut, 112 gelene kadar bekle (yangın/sel gibi hayati tehlike yoksa).
İpucu — Bilinci açık biri “boynumu/sırtımı kıpırdatamıyorum” ya da “kollarımda karıncalanma var” diyorsa, görünür bir yara olmasa bile omurga yaralanmasından şüphelen. Bu his, basit ağrıdan farklı bir uyarıdır; kişiyi yerinden oynatmadan başını iki elinle sabit tut.
Yapma
- Çıkığı/kırığı yerine oturtmaya çalışma.
- Soğuğu cilde doğrudan uygulama.
- Omurga şüphesinde kişiyi yürütme/taşıma.
Sonraki adım
Kanama eşlik ediyorsa: kanamayı durdurma. Temel akış: temel ilk yardım.