Görme engelli için tahliye ve oryantasyon

⏱️ 30 saniyede

• Görme engelli birey için tahliyede zorluk yön bulma ve değişen ortamdır.
• Rotayı önceden ezberle; çıkış yollarını adım/dönüş olarak öğren.
• Baston, yedek baston ve gerekiyorsa rehber köpek planı hazır olsun.
• Refakat edene rehberli yürüme (kolundan tutma) tekniğini öğret.
• Eşya ve anahtar eşyaların yerini sabit tut; afet sonrası ortam değişebilir.

Neden ayrı planlama?

Görme engelli biri tanıdık ortamda bağımsız hareket edebilir; ama afet ortamı değiştirir: devrilen eşya, kırık cam, tıkanan yol, tozdan görüşün iyice azalması. Bu yüzden tahliye, ezberlenmiş rotalara, dokunsal işaretlere ve doğru refakat tekniğine dayanmalı.

Oryantasyon ve rota

• Rotayı ezberle: Ana ve alternatif çıkışı; kaç adım, hangi dönüş, hangi sabit nokta (kapı kolu, duvar köşesi) olduğunu öğren.
• Dokunsal işaretler: Çıkış kapısı, vana, çanta gibi kritik noktalara dokunulabilir işaret koy.
• Sabit düzen: Mobilya ve anahtar eşya yerini değiştirme; herkes “yerini koru” kuralını bilsin.
• Baston her zaman ulaşılabilir: Yatak başında ve çantada yedek; afette tozlu/karanlık ortamda baston kritik.

Refakatli tahliye (rehberli yürüme)

1. Refakat eden, kolunu uzatır; görme engelli birey onun dirseğinin hemen üstünden tutar, yarım adım arkadan yürür.
2. Refakat eden sesli bilgi verir: “iki basamak aşağı”, “sağa dönüyoruz”, “eşik var”.
3. Dar geçişte refakat eden kolunu arkaya alır, birey tek sıra arkasına geçer.
4. İtme/çekme yok; birey refakat edeni takip eder, refakat eden yönlendirir.

Destek ağı

• En az iki kişi rotayı ve refakat tekniğini bilsin (komşuluk ağı).
• Apartman/site ve itfaiye, binada görme engelli biri olduğunu bilsin.
• Resmi uyarılar için sesli bildirim (ekran okuyucu, sesli asistan, radyo) ayarlı olsun.

Sık hatalar

• Tahliyeyi doğaçlamaya bırakmak (rota ezberlenmemiş).
• Eşya/mobilya yerini habersiz değiştirmek.
• Refakatte bireyi itip çekmek (doğru teknik: kolundan tutar, takip eder).
• Bastonu/yedeğini ulaşılmaz yerde tutmak.

Kime göre uyarla

• Az gören (low vision): Yüksek kontrastlı işaret ve güçlü fener işe yarar.
• Görme + işitme kaybı: Dokunsal iletişim ve tek bir güvenilir refakat kişisi kritik.
• Rehber köpekli birey: Köpek için de afet planı ve gideceği yer hazır olsun.

Sonraki adım

İşitme engeli için işitme engelli için acil uyarı sistemleri; genel çerçeve engelli birey için kişiye özel tahliye planı.

Kaynaklar

• AFAD — Afete Hazır Aile
• Ready.gov — Individuals with Disabilities
• Türk Kızılayı