Aile ve Toplum
Bilişsel farklılık ve otizmde acil hazırlık
Otizm ya da bilişsel farklılığı olan birey için afet: aşırı uyaran ve rutin bozulması en büyük zorluktur. Tanıdık eşya, görsel plan, sakinleştirme stratejisi ve düşük uyaranlı alan hazırla.
tarihinde yayınlandı.
⏱️ 30 saniyede
- En büyük zorluk: rutin bozulması ve aşırı uyaran (gürültü, kalabalık, ışık).
- Tanıdık eşya/oyuncak ve sakinleştirici nesne (kulaklık, ağırlık battaniyesi) çantada olsun.
- Planı görsel ve adım adım anlat; tekrarla, prova et.
- Düşük uyaranlı bir alan/strateji belirle; sakinleştirme yöntemini önceden bil.
- Bireyi tanıyan bir refakat kişisi ve kimlik/iletişim kartı kritik.
Neden ayrı planlama?
Otizm ya da bilişsel farklılığı olan birey için afetin kaosu — yüksek ses, kalabalık, alışılmış düzenin bozulması — başlı başına bir krizdir. Doğru hazırlık, öngörülebilirliği mümkün olduğunca korumak ve aşırı uyaranı azaltmaktır; böylece tahliye ve sonrası daha güvenli yönetilir.
Hazırlık
- Tanıdık eşya çantası: Sevdiği oyuncak/nesne, kulaklık (gürültü azaltıcı), güneş gözlüğü, ağırlık battaniyesi, sevdiği atıştırmalık.
- Görsel plan: Tahliye adımlarını resimli kartlarla anlat (“alarm → ayakkabı → kapı → buluşma noktası”). Tekrar tekrar prova et.
- Sakinleştirme stratejisi: Bireye özel işe yarayan yöntemi (sallanma, sıkma topu, sayma, sessiz alan) önceden belirle.
- Kimlik/iletişim kartı: Tanı, iletişim tarzı (“sözel değil”, “yavaş konuşun”), tetikleyiciler, sakinleştirenler, yakını numarası. Cüzdanda/çantada ve gerekiyorsa giysiye dikili.
Tahliye ve sonrası
- Önceden ve sakin haber ver: Mümkünse aniden değil, tanıdık bir dille (“şimdi dışarı çıkıyoruz, sonra buluşma noktasına gideceğiz”).
- Uyaranı azalt: Kulaklık tak, mümkünse kalabalıktan ve sirenden uzak dur.
- Refakat sabit olsun: Bireyi tanıyan biri yanında kalsın; el ele/yakın temas güven verir.
- Rutini koru: Tahliye sonrası mümkün olduğunca tanıdık rutini (yemek, uyku, eşya) sürdür.
- Zorlama yok: Panikteyken zorlamak krizi büyütür; sakinleştirme stratejisine dön.
Destek ağı
- Bireyi tanıyan en az iki kişi planı ve sakinleştirme yöntemini bilsin.
- Apartman/site, itfaiye ve okul, bireyin ihtiyacını önceden bilsin.
- Komşuluk ağına “afette ona kim, nasıl yaklaşır” notunu ekle.
Sık hatalar
- Aşırı uyaranı (ses/ışık/kalabalık) hesaba katmamak.
- Planı görsel ve tekrarlı anlatmamak.
- Panik anında zorlamak/bağırmak.
- Tanıdık eşya ve sakinleştirici nesneyi çantaya koymamak.
Kime göre uyarla
- Sözel olmayan birey: Görsel kart ve iletişim panosu (resimli) öncelikli.
- Çocuk: Tatbikatı oyuna çevir ama düşük uyaranla.
- Yetişkin: Kendi sakinleştirme stratejisine ve bağımsızlık tercihine saygı göster.
Sonraki adım
Genel çerçeve: engelli birey için kişiye özel tahliye planı. Kriz sonrası destek: psikolojik ilk yardım.