Deprem sonrası ilk 72 saat: ne yapılır?
Sarsıntı bittikten sonra aşama aşama: güvenlik ve yaralı kontrolü, vanalar, haber, su-gıda, barınma kararı ve artçılar.
⏱️ 30 saniyede
- İlk dakikalar: Kendini ve yanındakileri kontrol et, gaz-elektrik-su vanalarını kapat, sağlamsa sakin çık.
- İlk saatler: SMS ile “iyiyim” yaz, toplanma alanına geç, radyodan resmi bilgi al, komşunu kontrol et.
- İlk gün: Su-gıda-tuvalet düzeni, sığınma kararı, hijyen; hasarlı binaya girme.
- 24–72 saat: Barınma, resmi yardım başvurusu, artçılara dikkat, psikolojik toparlanma.
Neden aşamalı düşünmek?
Deprem sonrası her şey aynı anda gerekiyormuş gibi gelir; oysa doğru sıra hayat kurtarır. Önce güvenlik, sonra haberleşme, sonra temel ihtiyaçlar ve barınma. Önceden bu sırayı bilirsen panikle değil planla hareket edersin.
1. İlk dakikalar (0–15 dk)
- Dur, üç nefes al. Kendini ve yanındakileri kontrol et — yaralanma, kanama var mı? (temel ilk yardım)
- Gaz, elektrik ve su vanalarını kapat. Gaz kokusu varsa düğme/çakmağa dokunma, havalandır.
- Sağlam ayakkabı giy, çantanı al.
- Bina sağlamsa asansörsüz, sakin çık; açık ve binalardan uzak bir alana geç.
İpucu — Çıkarken kapıyı arkandan kilitleme, sadece çek; içeride mahsur kalan biri olursa ya da arama-kurtarma girmesi gerekirse kilitli kapı zaman kaybettirir. Anahtarı yine de yanına al ki sonradan geri dönebilesin.
2. İlk saatler
- Haber ver: Arama yapma, SMS at — “iyiyim” + buluşma noktası (haberleşme).
- Toplanma alanına geç; aile buluşma planını uygula.
- Radyo/resmi kaynaktan bilgi al; söylentiye değil AFAD/valilik anonsuna güven.
- Komşunu kontrol et, özellikle yaşlı/engelli/yalnız yaşayanları (dayanışma ağı).
İpucu — Telefonun şebekesi bağlanmasa bile aileden uzaktaki birini “buluşma noktası” yap: herkes kendi durumunu o tek kişiye iletmeye çalışır. Şehir içi hatlar tıkalıyken şehir dışı aramalar genelde daha kolay geçer, böylece kimin nerede olduğu tek noktada toplanır.
3. İlk gün
- Su ve gıda: Stoğunu ölçülü kullan; suyu kirlenmeye karşı koru.
- Tuvalet ve hijyen: Su yoksa sıhhi atık düzeni kur; hastalık riskini düşür.
- Sığınma kararı: Evin hasarlıysa içine girme; güvenli açık alanda ya da resmi barınma alanında kal.
- Artçılar: Saatlerce-günlerce sürebilir; hasarlı yapıdan uzak dur.
İpucu — Telefonunu uçak moduna almak pili ciddi ölçüde uzatır; şebeke arayan telefon en çok bu yüzden çabuk biter. Saatte birkaç dakika açıp SMS/haber kontrolü yap, sonra tekrar uçak moduna geç — böylece bir şarjla günlerce dayanabilirsin.
4. 24–72 saat
- Barınma: Çadır/konteyner ya da güvenli akraba evi; ısınma ve kuru kalma önceliği.
- Resmi süreç: Hasar tespiti, AFAD yardımı ve sigorta için belgeler ve afet sonrası başvurular.
- Psikolojik toparlanma: Stres tepkileri normaldir; kriz anında zihnini yönet.
Kontrol listesi
- Vanaları kapatmayı ve güvenli çıkışı uyguladım.
- SMS ile haber verip toplanma alanına geçtim.
- Radyodan resmi bilgi alıyorum, söylenti yaymıyorum.
- Su/gıda/tuvalet düzenini kurdum.
- Hasarlı binaya girmiyorum; artçılara hazırım.
Sık sorulanlar
Deprem sonrası ilk ne yapmalıyım?
Dur ve üç nefes al. Kendini ve yanındakileri kontrol et; gaz, elektrik ve su vanalarını kapat; sağlam ayakkabı giyip çantanı al ve bina sağlamsa sakin biçimde çık.
Doğru sıra nedir?
Önce güvenlik, sonra haberleşme, sonra temel ihtiyaçlar ve barınma. Her şey aynı anda gerekiyormuş gibi gelir; doğru sırayı önceden bilirsen panikle değil planla hareket edersin.
Hasarlı binaya eşya almak için girebilir miyim?
Hayır. Artçılar ilk saatlerde en yoğundur ve ana depremde hasar görmüş bir bina küçük bir artçıyla bile çökebilir. Yetkili izni olmadan girme.
Resmi bilgiyi nereden alırım?
Pilli ya da kurmalı radyodan. Elektrik ve internet çökse de resmi anonsları (AFAD, valilik) dinlemenin en dayanıklı yolu radyodur.
Sonraki adım
Sabitleme ve çanta önceden hazır olmalı: mobilya sabitleme, deprem çantası. Genel akış: deprem anında ne yapmalısın.