Enkaz altında kalırsan ne yaparsın?
Enkaz altında hayatta kalma: sakin kal, enerjini koru, bağırmak yerine sert yüzeye vur ya da düdük çal, tozdan korun, hareketsiz kal.
⏱️ 30 saniyede
- Sakin ol, enerjini koru. Panik ve bağırmak en hızlı tükettiğin şeydir.
- Bağırmak yerine sert bir yüzeye (boru, beton) ritmik vur ya da düdük çal.
- Tozdan korun: ağzını ve burnunu bez ya da giysiyle ört.
- Hareketsiz kal; üstündeki gevşek molozu kımıldatma (yeni çökme riski).
- Telefonun erişilebilirse kısa mesaj/konum gönder, sonra pili koru.
Neden bağırmak son çare?
Bağırmak hem enerjini tüketir hem de toz yutturup nefesini zorlaştırır. Sert bir nesneye ritmik vurmak ya da düdük çok daha az enerjiyle çok daha uzağa ulaşır; arama-kurtarma ekipleri tam olarak bu sesleri dinler.
Ne yaparsın
- Durakla, nefesini yavaşlat, sakinleş.
- Ağzını ve burnunu bir bezle ört; tozu solumaktan kaçın.
- Hareket etme; çevrendeki gevşek beton/eşyayı zorlama.
- Belirli aralıklarla (birkaç dakikada bir) sert bir yüzeye 3 kez vur ya da düdük çal — uluslararası “yardım” sinyali.
- Telefonun çekiyorsa kısa bir mesaj veya konum gönder; sonra ekranı kapatıp pili koru.
- Bağırmayı yalnızca yakında birinin olduğunu duyduğunda kullan.
İpucu — Vurma sinyalini ekiplerin dinleme molalarına denk getir; arama-kurtarmada belirli aralıklarla tüm gürültü durdurulup sessizce dinlenir. Sürekli değil, birkaç dakikada bir kısa seri hâlinde vurmak hem enerjini korur hem o sessiz anlardan birine denk gelme şansını artırır.
Yapma
- Sürekli bağırma (toz ve bitkinlik).
- Çakmak/kibrit yakma — gaz kaçağı varsa patlama riski.
- Üstündeki ağır molozu itmeye/çekmeye çalışma.
İpucu — Telefonun çekmiyorsa bile titreşimli alarmı işine yarar. Birkaç dakikada bir çalacak şekilde kurarsan, sen uyuyakalsan ya da bilincin bulanıklaşsa bile cihaz senin yerine düzenli bir ses çıkarmaya devam eder.
Önceden hazırlık
- Düdüğü yatak başında ve acil çantanda bulundur; enkaz sinyali için en değerli küçük araçtır.
- Telefonunu dolu tut; yatağın yanında el feneri olsun.
İpucu — Düdüğü yatak başına asarken kordonunu kısa tut ve yatağın bir ayağına ya da başucu rafına bağla. Sarsıntıda eşyalar yer değiştirir; sabit bir yere bağlı düdüğü karanlıkta el yordamıyla bulman, savrulmuş bir düdüğü aramaktan çok daha kolay olur.
Sık sorulanlar
Enkaz altında bağırmalı mıyım?
Bağırmayı son çare olarak sakla: hem enerjini tüketir hem toz yutturup nefesini zorlaştırır. Bunun yerine sert bir yüzeye (boru, beton) ritmik vur ya da düdük çal — arama-kurtarma ekipleri tam olarak bu sesleri dinler. Bağırmayı yalnızca yakında birinin olduğunu duyduğunda kullan.
Ne sıklıkta sinyal vermeliyim?
Sürekli değil, birkaç dakikada bir kısa seri hâlinde: sert bir yüzeye üç kez vur ya da düdük çal. Arama-kurtarmada belirli aralıklarla tüm gürültü durdurulup sessizce dinlenir; aralıklı sinyal hem enerjini korur hem o sessiz anlardan birine denk gelme şansını artırır.
Enkaz altında çakmak ya da kibrit yakabilir miyim?
Hayır. Gaz kaçağı varsa patlama riski taşır. Işığa ihtiyacın olursa telefon ekranını kısa süreli kullan ve pili koru.
Üstümdeki molozu itmeye çalışmalı mıyım?
Hayır. Üstündeki gevşek molozu kımıldatmak yeni bir çökmeye yol açabilir. Hareketsiz kal ve ağzını burnunu bez ya da giysiyle örterek tozdan korun.
Sonraki adım
Genel akış: deprem anında ne yapmalısın. Yakınını bulma planı: aile acil durum planı.