Kalabalıkta izdiham: AVM, stadyum, miting

⏱️ 30 saniyede

• İzdihamda asıl tehlike yere düşmek değil, göğsün sıkışıp nefes alamamaktır.
• Ayakta kal; kollarını boksör gibi göğsünün önünde tut (nefes için boşluk yarat).
• Kalabalığa karşı değil, akışla aynı yönde çapraz ilerle.
• Duvar, bariyer, köşe ve sabit cisimden uzak dur (sıkışma oralarda ölümcül).
• Yoğunluğu erken sezip kenara/çıkışa doğru süzül; kötüleşmeden çık.

Neden bu kadar tehlikeli?

İzdihamda ölümlerin çoğu ezilmeden değil, kompresyon asfiksisinden olur: insanlar o kadar sıkışır ki göğüs kasları genişleyemez, nefes alınamaz. Bu, dakikalar içinde ve kişi ayaktayken bile gerçekleşebilir. Bu yüzden strateji, nefes boşluğunu korumak ve yoğunluğa kapılmadan kenara çıkmaktır.

Ne yaparsın

1. Erken fark et, erken çık. Yoğunluk “omuz omuza”dan “itişme”ye dönüyorsa, daha kötüleşmeden kenara/çıkışa yönel.
2. Ayakta kal. Düşmek en büyük risk; ayakta kalmaya odaklan. Eşyan düşerse alma, bırak.
3. Nefes boşluğu yarat. Ellerini birleştirip kollarını göğsünün önünde (boksör duruşu) tut; göğsüne baskı gelse de genişleme payın olsun.
4. Akışla hareket et. Kalabalığa karşı yürüme; dalga geldiğinde direnme, dalga durunca çapraz birkaç adım kenara süzül.
5. Tehlikeli noktalardan uzak dur. Duvar, bariyer, sütun, köşe ve darboğazlar — sıkışma buralarda ölümcüldür.
6. Düşersen: Mümkünse sol yanına yat, dizlerini karnına çek, ellerinle başını-enseni koru (toparlanma pozisyonu); sırtüstü/yüzüstü kalma, fırsat bulunca it ve kalk.

İpucu — Tehlikenin geldiğini iki dakika önceden anlamanın en güvenilir işareti, ayaklarını istediğin yere koyamamaya başlaman ve kalabalığın seni kendi adımından bağımsız taşımasıdır. Bu hissi yaşadığın an, daha “itişme”ye dönmeden kenara süzülmek için son fırsatındır.

Yapma

• Kalabalığa karşı ya da çapraz zorla yürümek.
• Düşen eşyayı almak için eğilmek.
• Bağırıp panik yaymak (kalabalığı dalgalandırır).
• Duvar/bariyer dibinde sıkışık noktada beklemek.

İpucu — Yere bir şey düşürsen bile eğilme; izdihamda eğilen kişi bir daha doğrulamaz ve ayaklar altında kalır. Aynı şekilde başkası düştüğünde onu kaldırmaya çalışırken sen de devrilebilirsin, bunun yerine etrafındakilere yüksek sesle “geri çekilin, biri düştü” diye seslen ki üstüne boşluk açılsın.

Önceden

• Kalabalık mekâna girince çıkışları ve seyrek bölgeleri fark et.
• Çocukla isen elini sıkı tut ya da kucağa al; buluşma noktası belirle.
• Yoğunluğun artacağı an/yerden (kapanış, dar geçiş) uzak dur.

İpucu — Konsere ya da maça vardığında en yoğun çıkışta sıkışmamak için, etkinlik bitmeden 10-15 dakika önce ayrılmayı ya da herkes dağılana kadar oturduğun yerde beklemeyi planla. En büyük izdiham riski etkinlik anında değil, herkesin aynı anda tek kapıya yöneldiği bitiş anındadır.

Kime göre uyarla

• Çocuk/küçük yapılı kişi: Kompresyon riski daha yüksek; mümkünse kucağa al, kenarda kal.
• Yaşlı/engelli birey: Yoğun kalabalıktan tamamen kaçın; erişilebilir/seyrek alanı tercih et.

Sonraki adım

Toplu taşıma çıkışlarında da geçerli: toplu taşımada acil durum. Genel tahliye kararı: tahliye mi sığınmak mı.

Kaynaklar

• AFAD — Afete Hazırlık
• Ready.gov — Public Spaces / Crowd Safety
• Türk Kızılayı