Yanıkta ilk müdahale

Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz. Ciddi, geniş, yüz/el/genital bölge yanıkları ile kimyasal/elektrik yanıklarında 112’yi ara.

⏱️ 30 saniyede

• Yanan bölgeyi 20 dakika akan ılık-serin suyun altında tut.
• Yüzük, saat, dar kıyafeti (yapışmamışsa) çıkar; şişme başlamadan.
• Buz, yağ, diş macunu, salça sürme; kabarcığı patlatma.
• Üstüne temiz, tüy bırakmayan örtü ya da streç film koy.
• Geniş/derin, yüz-el-genital, kimyasal/elektrik yanığında 112.

Neden 20 dakika su?

Soğutma, ısının dokuda derine inmesini durdurur ve hasarı sınırlar. En etkili ve en güvenli yöntem akan, ılık-serin sudur. Buz tam tersine dokuya zarar verir.

İpucu — Geniş bir yanığı 20 dakika soğuturken kişiyi battaniyeyle örtüp gövdesini sıcak tut; sadece yanan bölgeyi suya tut. Büyük bir alanı uzun süre soğutmak, özellikle çocuk ve yaşlıda, tehlikeli derecede üşümeye (hipotermi) yol açabilir.

Adım adım

1. Tehlikeyi kes: Kişiyi ısı kaynağından uzaklaştır; tutuşan giysiyi söndür (“dur-yat-yuvarlan”).
2. Soğut: Yanan bölgeyi 20 dakika akan ılık-serin suyun altında tut.
3. Sıkanları çıkar: Yüzük, saat, bilezik ve yapışmamış kıyafeti şişlik başlamadan çıkar.
4. Ört: Temiz, tüy bırakmayan bir bezle ya da streç filmle gevşekçe ört.
5. Değerlendir: Aşağıdaki durumlarda 112 / hastane.

İpucu — Soğutmaya geçmeden önce yüzük, saat, bilezik ve dar giysiyi çıkar; yanık bölge dakikalar içinde şişer ve sonra bu eşyalar turnike gibi dolaşımı kesebilir. Saniyeler içinde yapacağın bu küçük iş, sonradan kesip çıkarma zorunluluğunu önler.

Ne zaman mutlaka yardım?

• Geniş veya derin yanık; yüz, el, ayak, eklem, genital bölge yanığı.
• Çocuk, yaşlı, kronik hastalığı olanlarda.
• Kimyasal (bol suyla yıka, kuru kimyasalı önce fırçala) veya elektrik yanığı.
• Solunum yolu yanığı şüphesi (duman soluma, ses kısıklığı).

İpucu — El veya parmak yanığında, bölge şişip yapışmadan önce parmakların arasına ince bir bez/gazlı bez koyarak ayır. Parmaklar birbirine yapışık iyileşirse sonradan ciddi sorun olur; bu basit ayırma işi onu önler.

Yapma

• Buz uygulama (doku hasarı).
• Yağ, diş macunu, salça, yoğurt sürme (enfeksiyon ve ısı tutma).
• Kabarcığı patlatma.
• Yaraya yapışmış kıyafeti çekip çıkarma.

Sık sorulanlar

Yanığa neden buz değil su uygulanır?

Soğutma ısının dokuda derine inmesini durdurur, ama buz tam tersine dokuya zarar verir. En etkili ve güvenli yöntem 20 dakika akan ılık-serin sudur.

Yanığa yağ, diş macunu ya da salça sürülür mü?

Hayır. Yağ, diş macunu ve salça gibi maddeler sürülmez; kabarcık da patlatılmaz. Soğuttuktan sonra temiz, tüy bırakmayan bir bezle ya da streç filmle gevşekçe ört.

Yanıkta ne zaman 112’yi aramalıyım?

Geniş ya da derin yanıklarda; yüz, el ve genital bölge yanıklarında; kimyasal ve elektrik yanıklarında mutlaka 112’yi ara.

Yüzük ve saati çıkarmalı mıyım?

Evet, şişme başlamadan çıkar. Yüzük, saat, bilezik ve yapışmamış dar kıyafeti hemen al; şişlik başladıktan sonra çıkarmak zorlaşır ve dolaşımı engelleyebilir.

Sonraki adım

Yangın güvenliği ve önleme: yangında ne yaparsın. Temel akış: temel ilk yardım.

Kaynaklar

• Türk Kızılayı — İlk Yardım
• T.C. Sağlık Bakanlığı / 112
• WHO — Basic Emergency Care