Aşırı soğuk, donma ve hipotermi
Hipotermi (vücudun aşırı soğuması) ve donma (frostbite) ilk yardımı: ıslak giysiyi çıkar, yavaşça ısıt, nazik davran, ovma. Bilinç bulanıklığı ve titremenin kesilmesi ağır hipotermi işareti — 112 ara.
Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz. Ağır hipotermi (bilinç bulanıklığı, titremenin kesilmesi) hayatı tehdit eder — 112’yi ara. Donmuş bölgeyi yeniden donma riski varsa çözme.
⏱️ 30 saniyede
- Hipotermi: Vücut ısısının tehlikeli düşmesi. Titreme, üşüme, beceriksizlik, konfüzyon/uyku hâli.
- İlk iş: Soğuktan/rüzgârdan/ıslaklıktan uzaklaştır; ıslak giysiyi çıkar, kuru ve sıcak ört.
- Yavaş ısıt, nazik ol; sert hareket ve ovma kalbe zarar verebilir.
- Donma (frostbite): El, ayak, burun, kulakta uyuşma, beyaz/mum gibi cilt → ovma, ılık (sıcak değil) suyla yavaş ısıt.
- Titreme kesildiyse + bilinç bulanıksa ağır hipotermidir → 112, çok nazik taşı.
Hipotermi
Belirti: Önce şiddetli titreme, üşüme, el-ayakta beceri kaybı; ilerledikçe konfüzyon, sakarlık, uyku hâli, konuşma bozukluğu ve sonunda titremenin kesilmesi (kötü işaret).
Ne yaparsın:
- Soğuğu kes. Rüzgâr/ıslaklıktan korunaklı, sıcak bir yere al.
- Islak giysiyi çıkar, kuru kıyafet/battaniye ile sar; başını da ört (ısı baştan kaçar).
- Yavaş ısıt: Battaniye, ten-tene temas, gövdeyi (koltuk altı, karın, kasık çevresi) ısıt. Doğrudan kızgın kaynak (soba/şişe) ciltte yakar — araya bez koy.
- Bilinci açık ve yutabiliyorsa, ılık, şekerli (alkolsüz) içecek ver. Alkol verme.
- Nazik ol. Sert sarsma/ovma, ağır hipotermide kalp ritmini bozabilir. Mümkün olduğunca az hareket ettir.
- Ağır belirti (titreme kesilmiş, bilinç bulanık) → 112, çok nazik taşı; nefes/dolaşım durursa CPR.
İpucu — Önce kişiyi soğuk zeminden kaldır. Vücut, temas ettiği soğuk yere doğrudan ısı kaptırır; battaniyenin yalnız üste değil, kişinin altına da serilmesi ısınmayı belirgin hızlandırır.
Donma (frostbite)
Belirti: El, ayak parmakları, burun, kulak, yanakta uyuşma, beyaz/grimsi-mum gibi sert cilt.
Ne yaparsın:
- Kişiyi önce hipotermi açısından değerlendir (genel vücut ısısı önceliklidir).
- Donmuş bölgeyi ovma/oğuşturma (doku zarar görür).
- Ilık (sıcak değil, ~37-39°C) suda yavaş ısıt; su yoksa vücut ısısıyla (koltuk altı) koru.
- Yeniden donma riski varsa çözme — yarı çözülüp tekrar donmak daha çok zarar verir; o hâlde koruyup hastaneye ulaştır.
- Çözülürken ağrı/şişme olur; kabarcıkları patlatma, temiz örtüyle koru.
İpucu — Ilık su ile vücut ısısı arasında karar veremiyorsan, suyu kendi dirseğinle test et: dirseğine konforlu ılık geliyorsa donmuş bölge için doğrudur. Donmuş el his vermez; sıcaklığı uyuşmuş parmağınla ölçmeye çalışırsan farkında olmadan haşlarsın.
Yapma
- Donmuş bölgeyi ovmak/karla ovmak.
- Hipotermide sert hareket / hızlı ısıtma / kızgın kaynak.
- Bilinci bulanık kişiye ağızdan içecek vermek.
- Alkol vermek (ısıtıyor sanılır; aslında ısı kaybını artırır).
Önleme
- Katman katman giyin, kuru kal (ıslaklık ısıyı hızla çeker); baş/el/ayağı ört.
- Soğukta uzun kalma; ıslanınca kuru giysiyle değiştir.
- Araçta mahsur kalırsan karda araçta mahsur ve kışın araç kiti.
- Elektrik kesintisinde güvenli ısınma + CO.
İpucu — Pamuklu giysi terle veya karla ıslanınca ısıyı tutmak yerine emer ve seni daha çok üşütür. Soğukta iç katman olarak pamuk yerine yün ya da sentetik tercih et; ıslanınca bile bir miktar yalıtım sağlar.
Kime göre uyarla
- Yaşlı/bebek: Isıyı hızlı kaybeder, belirtiyi söyleyemeyebilir; yakından izle.
- Kronik hasta / bazı ilaçlar: Soğuğa duyarlılık artar.
Sık sorulanlar
Titremenin kesilmesi iyiye işaret mi?
Hayır, tam tersi. Titremenin kesilmesi ve bilinç bulanıklığı ağır hipotermi işaretidir — 112’yi ara ve kişiyi çok nazik taşı.
Donmuş bölgeyi ovmalı mıyım?
Hayır, ovma. Ilık (sıcak değil) suyla yavaş ısıt. Sert hareket ve ovma dokuya ve kalbe zarar verebilir.
Hipotermide ilk ne yapmalıyım?
Kişiyi soğuktan, rüzgârdan ve ıslaklıktan uzaklaştır; ıslak giysiyi çıkar, kuru ve sıcak örtülerle sar. Yavaş ısıt ve nazik davran.
Donmuş bölgeyi her koşulda çözmeli miyim?
Hayır. Yeniden donma riski varsa çözme — bir kez çözülüp tekrar donan doku çok daha ağır hasar görür.
Sonraki adım
Sıcak ucu için aşırı sıcak ve sıcak çarpması; genel akış temel ilk yardım.
Kaynaklar
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tedavi yerine geçmez.