FAST kuralıyla inmeyi tanı, hemen 112'yi ara

Bu yazı bilgilendirmedir, profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz; acil durumda 112’yi ara.

İnme, beyne giden kan akışının aniden kesilmesidir ve geçen her dakika beyin hücresi kaybı demektir. İyi haber şu: inmenin en sık belirtilerini tanımak için doktor olmana gerek yok. FAST adı verilen basit bir kontrol, birkaç saniyede bir şeylerin ters gittiğini anlamana yeter. Önemli olan, tanıdıktan sonra beklememektir.

FAST: dört basit kontrol

FAST, dört belirtinin İngilizce baş harflerinden gelir ve her birini kolayca kontrol edebilirsin:

• F — Yüz (Face): Kişiden gülümsemesini iste. Yüzün bir tarafı düşük mü, ağız bir yana mı kayıyor?
• A — Kol (Arm): İki kolunu birden kaldırmasını iste. Bir kol aşağı düşüyor ya da hiç kalkmıyor mu?
• S — Konuşma (Speech): Basit bir cümle söyletip tekrar ettir. Konuşma peltek, anlamsız ya da bozuk mu?
• T — Zaman (Time): Bu belirtilerden herhangi biri varsa vakit kaybetme; hemen 112’yi ara ve belirtilerin başladığı saati not et.

Bu belirtilerden tek biri bile yeterli bir uyarıdır. Hepsinin birden olmasını bekleme.

FAST’in kapsamadığı ama önemsenmesi gereken birkaç belirti daha var: aniden başlayan tek taraflı uyuşma ya da güçsüzlük, ani görme kaybı ya da çift görme, bilinen sebebi olmayan şiddetli baş ağrısı, ani denge kaybı ve yürüyememe. Bunlardan biri tek başına ortaya çıktığında da aynı kuralı uygula. Kişi belirtilerini önemsizleştirip “geçer” derse onun yargısına güvenme; inme, kişinin kendi durumunu doğru değerlendirme yetisini de bozabilir.

Göğüs ağrısı gibi başka bir ani sağlık belirtisinin de aynı “geçer mi” tuzağı vardır; benzer bir refleksi kalp krizi mi, panik atak mı belirtileri yazısında bulabilirsin.

Neden her dakika önemli

İnmede tedavinin başarısı, büyük ölçüde ne kadar erken başlandığına bağlıdır. Damardaki tıkanıklığa yönelik müdahalelerin bir zaman penceresi vardır; ne kadar erken hastaneye ulaşırsan, kalıcı hasarın o kadar azalma ihtimali olur. Bu yüzden belirtiyi “geçer mi acaba” diye izlemek en tehlikeli seçimdir.

Belirtilerin başlangıç saatini bilmek de kritik; ekip ve doktor, tedavi kararını buna göre verir. Saati not et, kişinin yanından ayrılma.

Beklemenin yerine ne yap

İnmeden şüpheleniyorsan kişiye yemek ya da su verme, ilaç içirme, “biraz uzanıp dinlensin” deme. Yutması bozulmuş olabilir ve ağızdan verilen her şey soluk borusuna kaçabilir; aspirin gibi ilaçların bazı inme türlerinde zararı bile olabilir, bu yüzden ilaç kararı ekibe kalır. Onu güvenli ve rahat bir konumda tut, başını hafifçe yükselt, bilinci kapanırsa yan yatır ve hemen 112’yi ara. Kendin arabayla götürmeye çalışmaktansa ambulansı beklemek genellikle daha doğrudur; ekip yolda müdahaleye başlayabilir ve seni doğru donanımlı hastaneye yönlendirir.

112’yi ararken birkaç bilgi işi hızlandırır: belirtilerin tam olarak ne zaman başladığı (ya da kişinin en son ne zaman normal görüldüğü), kişinin kullandığı ilaçlar ve bilinen hastalıkları, açık adres. Bu bilgileri toparlarken kişinin yanından ayrılma ve durumunu izlemeyi sürdür.

Belirtileri ve müdahale adımlarını daha ayrıntılı görmek için inme ve felç belirtileri rehberini oku; tanıdık olmak, kriz anında tereddüdü azaltır.

FAST’i bugün aklında bir tut; bir gün bir yakının için fark yaratabilir. Böyle anlarda elini güçlendiren en iyi yatırım, bir kursla edinilen pratik beceridir; nedenini ilk yardım kursu: en yüksek getirili hazırlık yazısında anlatıyoruz. Panik yok; belirtiyi tanı, saati not et ve hiç beklemeden 112’yi ara.