# Zehirlenme ve kimyasal temasında ilk yardım

> Zehirlenmede UZEM (114) ve 112. Kişiyi kaynaktan uzaklaştır; söylenmedikçe kusturma; cilt/göz temasını bol suyla yıka; ambalajı sakla. Gazda temiz hava.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/saglik/zehirlenme-ve-kimyasal/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

> **Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz.** Zehirlenmede Türkiye'de **UZEM — Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114**'ü ve gerekiyorsa **112**'yi ara. Telefonda sana doğru adımları söylerler.

## ⏱️ 30 saniyede

- **UZEM 114**'ü ara (7/24); ciddi/bilinç bozukluğu varsa **112.**
- Kişiyi **kaynaktan uzaklaştır** (gaz varsa temiz havaya çıkar).
- **Söylenmedikçe kusturma**, ağzından bir şey verme.
- **Cilt/göz teması:** bol, akan suyla **15-20 dk** yıka.
- **Ambalajı/maddeyi sakla** ve danışma merkezine bilgi ver.

## Yol: yutma, soluma, cilt/göz

Zehir farklı yollarla girer; ilk müdahale yola göre değişir ama ortak kural: **kaynağı kes ve 114/112'yi ara.**

> **İpucu —** 114'ü ararken yanında maddenin ambalajını tut ve etikette yazan etken madde adını, tahmini miktarı ve kişinin kilosunu hazırda söyle. Doğru doz/etki hesabı için ilk sordukları bilgiler bunlardır; aramadan önce iki dakikada hazırlarsan müdahale dakikalar kazanır.

## Adım adım

1. **Güvenlik:** Gaz/kimyasal ortamına korunmasız girme; gerekiyorsa havalandır, kişiyi dışarı al.
2. **114 UZEM'i ara**; maddenin adını, miktarını, ne zaman ve nasıl alındığını söyle.
3. **Yutma:** Söylenmedikçe **kusturma**; ağız çevresini sil; ağızdan bir şey verme.
4. **Soluma:** Temiz havaya çıkar; nefes yoksa [CPR](/saglik/yetiskinde-cpr/).
5. **Cilt:** Bulaşan giysiyi çıkar, bölgeyi **bol suyla** yıka.
6. **Göz:** Açık tutarak **bol, akan suyla 15-20 dk** yıka.
7. **Ambalajı sakla**; hastaneye giderken yanına al.

> **İpucu —** Gözü yıkarken sağlam gözü koru: başı, temas eden göz alttan kalacak şekilde yana yatır ki suyla akan kimyasal diğer göze gitmesin. Kontakt lens varsa yıkamaya başladıktan sonra çıkar, çünkü lens maddeyi göz yüzeyinde hapseder.

## Karbon monoksit (CO) özel

- Renksiz-kokusuz; soba/şofben/jeneratör kaynaklı olabilir. Baş ağrısı, bulantı, sersemlik → **hemen temiz havaya çık**, 112.
- Kapalı alanda jeneratör/mangal asla çalıştırma ([kritik yükler ve jeneratör güvenliği](/altyapi/elektrik-kesintisinde-kritik-yukler/)).

> **İpucu —** Aynı ortamdaki birden çok kişide aynı anda baş ağrısı, bulantı ve sersemlik başlıyorsa karbon monoksiti şüphelen; hatta evdeki kedi/köpek de halsizse bu güçlü bir işarettir. Önce herkesi ve hayvanı dışarı çıkar, sonra kapı-pencereyi aç; içeride kalıp havalandırmaya çalışma.

## Yapma

- Otomatik **kusturma** (bazı maddeler geri gelirken daha çok yakar).
- "Panzehir" diye süt/tuzlu su gibi şeyler verme (UZEM söylemedikçe).
- Maddeyi bilmeden körlemesine müdahale.

## Sık sorulanlar

### Zehirlenmede kimi aramalıyım?

Türkiye'de **UZEM — Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114**'ü ara (7/24). Bilinç bozukluğu ya da ciddi tablo varsa ayrıca **112**. Telefonda sana doğru adımları söylerler.

### Zehirlenen kişiyi kusturmalı mıyım?

Hayır, **söylenmedikçe kusturma** ve ağzından bir şey verme. Bazı maddelerde kusturmak zararı artırır.

### Cilde ya da göze kimyasal temas ederse ne yapmalıyım?

Bol, akan suyla **15-20 dakika** yıka.

### Danışma merkezine ne söylemeliyim?

Maddenin ambalajını sakla ve merkeze ne olduğunu, ne kadar ve ne zaman alındığını bildir — doğru yönlendirme buna bağlıdır.

## Sonraki adım

Nefes durursa: [CPR](/saglik/yetiskinde-cpr/). Temel akış: [temel ilk yardım](/saglik/temel-ilk-yardim-ilk-dakikalar/). Tehlike evin dışındaysa: [endüstriyel kaza ve kimyasal sızıntı yakınında](/afet-acil-durum/kimyasal-sizinti-yakininda/).

## Kaynaklar

- [Sağlık Bakanlığı — Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM, 114)](https://www.saglik.gov.tr/TR-11015/ulusal-zehir-danisma-merkezi-uzem.html)
- [Türk Kızılay — Temel İlk Yardım Bilgileri](https://www.ilkyardim.org.tr/temel-ilk-yardim-bilgileri.html)
- [WHO — Basic Emergency Care (2018)](https://www.who.int/publications/i/item/basic-emergency-care-approach-to-the-acutely-ill-and-injured)