# Yanıkta ilk müdahale

> Yanıkta: yanan bölgeyi 20 dakika akan ılık-serin suyun altında tut. Buz, yağ, diş macunu sürme; kabarcığı patlatma; yapışan kıyafeti çekme.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/saglik/yanikta-ilk-mudahale/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

> **Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz.** Ciddi, geniş, yüz/el/genital bölge yanıkları ile kimyasal/elektrik yanıklarında **112**'yi ara.

## ⏱️ 30 saniyede

- Yanan bölgeyi **20 dakika akan ılık-serin suyun** altında tut.
- Yüzük, saat, dar kıyafeti (yapışmamışsa) **çıkar**; şişme başlamadan.
- **Buz, yağ, diş macunu, salça** sürme; **kabarcığı patlatma.**
- Üstüne **temiz, tüy bırakmayan örtü** ya da **streç film** koy.
- Geniş/derin, yüz-el-genital, kimyasal/elektrik yanığında **112.**

## Neden 20 dakika su?

Soğutma, ısının dokuda derine inmesini durdurur ve hasarı sınırlar. En etkili ve en güvenli yöntem **akan, ılık-serin su**dur. Buz tam tersine dokuya zarar verir.

> **İpucu —** Geniş bir yanığı 20 dakika soğuturken kişiyi battaniyeyle örtüp gövdesini sıcak tut; sadece yanan bölgeyi suya tut. Büyük bir alanı uzun süre soğutmak, özellikle çocuk ve yaşlıda, tehlikeli derecede üşümeye (hipotermi) yol açabilir.

## Adım adım

1. **Tehlikeyi kes:** Kişiyi ısı kaynağından uzaklaştır; tutuşan giysiyi söndür ("dur-yat-yuvarlan").
2. **Soğut:** Yanan bölgeyi **20 dakika** akan ılık-serin suyun altında tut.
3. **Sıkanları çıkar:** Yüzük, saat, bilezik ve yapışmamış kıyafeti şişlik başlamadan çıkar.
4. **Ört:** Temiz, tüy bırakmayan bir bezle ya da **streç filmle** gevşekçe ört.
5. **Değerlendir:** Aşağıdaki durumlarda **112 / hastane.**

> **İpucu —** Soğutmaya geçmeden önce yüzük, saat, bilezik ve dar giysiyi çıkar; yanık bölge dakikalar içinde şişer ve sonra bu eşyalar turnike gibi dolaşımı kesebilir. Saniyeler içinde yapacağın bu küçük iş, sonradan kesip çıkarma zorunluluğunu önler.

## Ne zaman mutlaka yardım?

- Geniş veya derin yanık; **yüz, el, ayak, eklem, genital bölge** yanığı.
- **Çocuk, yaşlı**, kronik hastalığı olanlarda.
- **Kimyasal** (bol suyla yıka, kuru kimyasalı önce fırçala) veya **elektrik** yanığı.
- Solunum yolu yanığı şüphesi (duman soluma, ses kısıklığı).

> **İpucu —** El veya parmak yanığında, bölge şişip yapışmadan önce parmakların arasına ince bir bez/gazlı bez koyarak ayır. Parmaklar birbirine yapışık iyileşirse sonradan ciddi sorun olur; bu basit ayırma işi onu önler.

## Yapma

- **Buz** uygulama (doku hasarı).
- **Yağ, diş macunu, salça, yoğurt** sürme (enfeksiyon ve ısı tutma).
- **Kabarcığı patlatma.**
- Yaraya **yapışmış kıyafeti** çekip çıkarma.

## Sık sorulanlar

### Yanığa neden buz değil su uygulanır?

Soğutma ısının dokuda derine inmesini durdurur, ama buz tam tersine dokuya zarar verir. En etkili ve güvenli yöntem **20 dakika akan ılık-serin su**dur.

### Yanığa yağ, diş macunu ya da salça sürülür mü?

Hayır. Yağ, diş macunu ve salça gibi maddeler sürülmez; kabarcık da patlatılmaz. Soğuttuktan sonra temiz, tüy bırakmayan bir bezle ya da streç filmle gevşekçe ört.

### Yanıkta ne zaman 112'yi aramalıyım?

Geniş ya da derin yanıklarda; yüz, el ve genital bölge yanıklarında; kimyasal ve elektrik yanıklarında mutlaka 112'yi ara.

### Yüzük ve saati çıkarmalı mıyım?

Evet, şişme başlamadan çıkar. Yüzük, saat, bilezik ve yapışmamış dar kıyafeti hemen al; şişlik başladıktan sonra çıkarmak zorlaşır ve dolaşımı engelleyebilir.

## Sonraki adım

Yangın güvenliği ve önleme: [yangında ne yaparsın](/afet-acil-durum/yanginda-ne-yaparsin/). Giysi tutuştuğunda yanıktan önceki hamle: [üstün tutuşursa: dur, yat, yuvarlan](/afet-acil-durum/dur-yat-yuvarlan/). Temel akış: [temel ilk yardım](/saglik/temel-ilk-yardim-ilk-dakikalar/).

## Kaynaklar

- [Türk Kızılay — Temel İlk Yardım Bilgileri](https://www.ilkyardim.org.tr/temel-ilk-yardim-bilgileri.html)
- [Sağlık Bakanlığı — İlk Yardım Eğitim Kitabı](https://acilafet.saglik.gov.tr/TR-106276/ilkyardim-egitim-kitabi.html)
- [WHO — Basic Emergency Care (2018)](https://www.who.int/publications/i/item/basic-emergency-care-approach-to-the-acutely-ill-and-injured)