# Aşırı sıcak ve sıcak çarpması

> Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpmasını ayırt et: bitkinlikte serinlet ve sıvı ver; sıcak çarpması (yüksek ateş, bilinç bulanıklığı) tıbbi acildir — 112 ara ve agresif soğut. Risk grupları için önleme şart.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/saglik/sicak-carpmasi/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

> **Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz.** Sıcak çarpmasından şüphelenirsen (yüksek ateş + bilinç değişikliği) **hemen 112**'yi ara. Sıcak çarpması hayatı tehdit eder.

## ⏱️ 30 saniyede

- **Sıcak bitkinliği:** Aşırı terleme, halsizlik, baş ağrısı, bulantı, kramp → **serinlet + sıvı + dinlendir.**
- **Sıcak çarpması (ACİL):** Yüksek vücut ısısı, **bilinç bulanıklığı/konfüzyon**, sıcak deri, bayılma → **112 + agresif soğutma.**
- Soğutma: gölgeye/serin yere al, fazla giysiyi çıkar, **su/ıslak bez + yelleme**; koltuk altı, kasık, boyna **soğuk** uygula.
- **Bilinci kapalıysa ağızdan sıvı verme.**
- Risk grupları (yaşlı, bebek, kronik hasta) için **önleme** hayat kurtarır.

## İkisini ayırt et

| | Sıcak bitkinliği | Sıcak çarpması (acil) |
|---|---|---|
| Deri | Soğuk, nemli, terli | Sıcak; kuru **veya** terli olabilir |
| Bilinç | Açık, halsiz | **Bulanık, konfüzyon, bayılma** |
| Vücut ısısı | Hafif yüksek | **Çok yüksek** |
| Ne yapılır | Serinlet, sıvı, dinlen | **112 + hızlı soğutma** |

Bilinç değişikliği varsa **sıcak çarpması kabul et** ve acil davran.

## Sıcak bitkinliğinde

1. **Serin yere al:** Gölge, klimalı/havadar ortam.
2. **Dinlendir, fazla giysiyi çıkar.**
3. **Sıvı ver:** Bilinci açıksa su; yudum yudum. Şekerli/alkollü/çok soğuk içecekten kaçın.
4. **Serinlet:** Islak bez, yelleme; serin duş/su.
5. Düzelmiyorsa veya kötüleşiyorsa → **112.**

> **İpucu —** Serinletmenin en hızlı yolu, terlemeye güvenmek değil, hava akımı yaratmaktır. Islak bezle deriyi ıslatıp üzerine bir karton, dergi ya da elektrikli vantilatörle yelle; su buharlaşırken ısıyı çeker, kuru yellemekten kat kat etkilidir.

## Sıcak çarpmasında (acil)

1. **112'yi ara.**
2. **Hızlı soğut:** Serin yere al, fazla giysiyi çıkar, vücudu **su ile ıslat ve yelle**; **koltuk altı, kasık ve boyna** soğuk/buz (beze sarılı) uygula. Mümkünse serin suya batır.
3. **Pozisyon:** Bilinç kapalı ama nefes varsa [yan yatış](/saglik/koma-yan-yatis-pozisyonu/).
4. **Ağızdan sıvı verme** (bilinç kapalı/bulanıksa — boğulma riski).
5. Nefes/dolaşım durursa [CPR](/saglik/yetiskinde-cpr/).

## Önleme

- Sıcak saatlerde (öğlen-ikindi) **dışarı/efor**dan kaçın; gölgede kal.
- **Düzenli su** iç; susamayı bekleme. Açık renk, bol giysi, şapka.
- **Aracın/kapalı yerde** bebek/çocuk/hayvanı asla bırakma — dakikalar içinde ölümcül.
- Elektrik kesintisinde serin kalma planı kur ([altyapı çökmesi](/afet-acil-durum/sehir-capinda-altyapi-cokmesi/)).

> **İpucu —** Susamayı beklemeden içtiğinden emin olmak için idrar rengine bak: açık saman sarısıysa yeterlisin, koyu sarı ise geride kalmışsın demektir. Sıcak günde günde en az 8-10 bardak su hedefle; çok terlediysen suya bir tutam tuz ya da ayran ekle, çünkü sade su tek başına kaybedilen tuzu yerine koymaz.

## Kime göre uyarla

- **Yaşlılar:** Susama hissi azalır; hatırlatarak sıvı ver, serin tut.
- **Bebek/çocuk:** Hızlı etkilenir; ısıyı ve sıvıyı yakından izle.
- **Kronik hasta / bazı ilaçlar:** Risk artar; sıcak dalgasında ekstra dikkat.

> **İpucu —** Evi serin tutmanın en ucuz yolu, güneşi sabah içeri girmeden engellemektir. Sıcak vurmayan saatlerde perde/panjuru kapat, dışarısı içeriden serinleyince (akşam/gece) karşılıklı pencereleri açıp hava akımı yarat. Açık pencereyi gün ortasında değil, serin saatte kullan.

## Sık sorulanlar

### Sıcak bitkinliği ile sıcak çarpması arasındaki fark ne?

Sıcak bitkinliğinde deri soğuk, nemli ve terlidir; bilinç açıktır. **Sıcak çarpmasında** vücut ısısı yüksektir, deri sıcaktır (kuru ya da terli olabilir) ve **bilinç bulanıklığı, konfüzyon ya da bayılma** vardır — bu tıbbi acildir.

### Sıcak çarpmasında ne yapmalıyım?

Hemen 112'yi ara ve agresif soğutmaya başla: gölgeye ya da serin yere al, fazla giysiyi çıkar, su ve ıslak bez uygulayıp yelle; koltuk altı, kasık ve boyuna soğuk koy.

### Bilinci kapalı kişiye su verebilir miyim?

Hayır. Bilinci kapalıysa ağızdan sıvı verme.

## Sonraki adım

Soğuk ucu için [aşırı soğuk, donma ve hipotermi](/saglik/hipotermi-ve-donma/); genel akış [temel ilk yardım](/saglik/temel-ilk-yardim-ilk-dakikalar/). Sıcakta sık görülen bayılma ve baş dönmesi için [bayılma ve baş dönmesinde ne yapılır](/saglik/bayilma-ve-bas-donmesi/).

## Kaynaklar

- [Sağlık Bakanlığı (HSGM) — Aşırı Sıcakların Sağlık Üzerine Etkileri](https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-cevresagligi/asiri-sicaklarin-saglik-uzerine-etkileri-ve-alinmasi-gereken-onlemler-hakkinda-guncelleme.html)
- [Türk Kızılay — Temel İlk Yardım Bilgileri](https://www.ilkyardim.org.tr/temel-ilk-yardim-bilgileri.html)
- [WHO — Climate Change, Heat and Health](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-heat-and-health)

> Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tedavi yerine geçmez.