# Psikolojik ilk yardım: Bak-Dinle-Bağla

> Zor durumdaki birine nasıl destek olunur: WHO Psikolojik İlk Yardım çerçevesi — Bak (güvenlik/ihtiyaç), Dinle (yargısız yanında ol), Bağla (kaynak ve desteğe ulaştır). Terapi değil, insani destektir.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/saglik/psikolojik-ilk-yardim-bak-dinle-bagla/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

## ⏱️ 30 saniyede

- Psikolojik ilk yardım (PİY) **terapi değildir**; sıkıntıdaki birine **insani, pratik destektir.**
- Üç adım: **Bak** – **Dinle** – **Bağla.**
- **Bak:** Güvenlik ve acil ihtiyaçları gözle.
- **Dinle:** Yargılamadan, baskı yapmadan yanında ol.
- **Bağla:** Kişiyi ihtiyaç duyduğu kaynağa/desteğe ulaştır.
- "Konuşmaya zorlamak" değil; **güven ve sakinlik** sunmak esastır.

## Neden işe yarar?

Kriz anında insanlar profesyonel desteğe hemen ulaşamaz; ama yanındaki bir kişinin sakin, saygılı varlığı çok şey değiştirir. PİY, **herhangi birinin** uygulayabileceği, kanıta dayalı ve zarar vermeyen bir destek çerçevesidir.

## Bak

- Ortam **güvenli mi?** Önce kendi ve karşındakinin güvenliği.
- Acil **fiziksel ihtiyaç** var mı (yaralı, üşüyor, susuz)? [İlk yardım](/saglik/temel-ilk-yardim-ilk-dakikalar/) gerekiyorsa önceliklidir.
- Yoğun sıkıntı belirtileri (şok, kontrol kaybı) gözle.

## Dinle

- **Yaklaş ve kendini tanıt;** izin iste. Zorlamadan yanına otur.
- **Dinle, çözmeye çalışma.** Sessizlik de destektir. "Anlatmak zorunda değilsin, buradayım."
- **Yargılama, kıyaslama, akıl verme.** "En azından", "daha kötüsü olabilirdi" deme.
- Temel ihtiyaçları sor: su, sıcaklık, sevdiklerine ulaşma.

> **İpucu —** Karşındaki kişiyle aynı seviyeye in: ayaktayken o oturuyorsa, sen de yanına çömel ya da otur. Tepeden konuşmak farkında olmadan tehdit ve aciliyet hissi verir; göz hizasında olmak güven duygusunu sözden önce kurar.

## Bağla

- Kişiyi **bilgiye** ulaştır (doğrulanmış, sade — bkz. [söylenti ve panik](/aile-toplum/soylenti-ve-panikle-basa-cikma/)).
- **Sevdikleriyle** iletişimini kurmaya yardım et.
- **Kaynaklara** bağla: sağlık, barınma, [resmi destek başvuruları](/ekonomik-hukuki/afad-yardim-destek-basvurulari/).
- Gerekiyorsa **profesyonel** ruh sağlığı desteğine yönlendir.

> **İpucu —** "Bir ihtiyacın var mı?" yerine iki somut seçenek sun: "Sana su mu getireyim, yoksa önce biriyle telefonda görüşmek mi istersin?" Şoktaki biri açık uçlu soruya karar veremez; küçük ve net seçenekler hem kontrol hissi verir hem yardımı hızlandırır.

## Sık hatalar

- Konuşmaya **zorlamak.**
- **Akıl vermek**, klişe teselli ("güçlü ol").
- Kendi hikâyene çevirmek.
- Kişinin **mahremiyetini** ihlal etmek, başkalarıyla paylaşmak.

## Kendini de koru

Başkasına destek olmak yıpratır. Sınır koy, dinlen; bkz. [ilk müdahale edenlerde tükenmişlik](/saglik/ilk-mudahale-edenlerde-tukenmislik/).

> **İpucu —** Sözünde duramayacağın söz verme; "her şey düzelecek", "yarın seni alırım" gibi garantiler güveni anında yıkar. Bunun yerine yapabileceğin somut şeyi söyle: "Şimdi yanındayım", "şu numarayı birlikte arayalım". Tutulan küçük söz, tutulmayan büyük sözden değerlidir.

## Sonraki adım

[Kriz sonrası normal stres tepkileri](/saglik/kriz-sonrasi-normal-stres-tepkileri/) ile neyin normal olduğunu tanı; sakinleşme için [nefes ve topraklama](/saglik/panik-aninda-nefes-topraklama/). Sahada çalışanlar için Dünya Sağlık Örgütü ilkelerinin Türkçe uyarlaması: [psikolojik ilk yardım: saha çalışanları için ilkeler](/makaleler/psikolojik-ilk-yardim-saha-calisanlari/).

## Sık sorulanlar

### Psikolojik ilk yardım nedir?

Sıkıntıdaki birine verilen insani ve pratik destektir; terapi değildir. Üç adımdan oluşur: Bak (güvenliği ve acil ihtiyacı gözle), Dinle (yargılamadan yanında ol), Bağla (kişiyi ihtiyaç duyduğu kaynağa ulaştır). Herhangi biri uygulayabilir; amaç çözmek değil, güven ve sakinlik sunmaktır.

### Zor durumdaki birine ne söylenmez?

"En azından", "daha kötüsü olabilirdi", "güçlü ol" gibi klişe tesellilerden kaçın; yargılamak, kıyaslamak ve akıl vermek de yardım etmez. Konuşmaya zorlama — sessizlik de destektir. Sözünde duramayacağın garantiler verme; "her şey düzelecek" yerine "şimdi yanındayım" gibi tutabileceğin somut bir şey söyle.

### Şoktaki birine yardımı nasıl teklif edersin?

Açık uçlu bir "nasılsın" yerine iki somut seçenek sun: "Sana su mu getireyim, yoksa önce biriyle telefonda görüşmek mi istersin?" Şoktaki biri açık uçlu soruya karar veremez; küçük ve net seçenekler hem kontrol hissi verir hem yardımı hızlandırır. Ayaktaysan yanına çömel ya da otur; göz hizasında olmak güveni sözden önce kurar.

## Kaynaklar

- [WHO — Psychological First Aid: Guide for Field Workers (2011)](https://www.who.int/publications/i/item/9789241548205)
- [Türk Kızılayı — Psikososyal Destek](https://www.kizilay.org.tr)
- [Sağlık Bakanlığı (HSGM) — Ruh Sağlığı](https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/ruhsagligi.html)

> Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi/psikolojik tedavi yerine geçmez.