# Kırık, çıkık ve burkulmada ilk yardım

> Şüpheli bölgeyi oynatma ve düzeltmeye çalışma; olduğu gibi destekle, soğuk uygula, yüksekte tut. Açık kırıkta kemiği itme; omurga şüphesinde oynatma.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/saglik/kirik-cikik-burkulma/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

> **Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz.** Belirgin şekil bozukluğu, açık kırık, omurga/boyun ya da çoklu yaralanma şüphesinde **112**'yi ara ve kişiyi **oynatma.**

## ⏱️ 30 saniyede

- Şüpheli bölgeyi **oynatma**, **düzeltmeye çalışma.**
- **Olduğu gibi destekle/sabitle** (atel, askı, yastık, sargı).
- **Soğuk uygula** (buzu beze sar, doğrudan değil), bölgeyi **yüksekte tut.**
- **Açık kırıkta** kemiği itme; **temiz örtüyle** kapat.
- **Omurga/boyun şüphesinde** kişiyi oynatma; **112.**

## Genel kural

Kırık mı, çıkık mı, burkulma mı olduğunu ayırt etmek senin işin değil; hepsinde **aynı temel yaklaşım** geçerlidir: bölgeyi **hareketsiz** tut, **destekle**, **soğut**, **yükselt** ve gerekirse profesyonele götür.

## Adım adım

1. Kişiyi sakinleştir; yaralı bölgeyi **olduğu yerde** tut.
2. **Hareketsizleştir:** Atel, askı, katlanmış gazete/karton, yastık ya da sargıyla **bulunduğu açıda** destekle.
3. **Soğuk uygula:** Buz/soğuk paketi **bir beze sarıp** 15-20 dk; cilde doğrudan koyma.
4. **Yükselt:** Mümkünse yaralı uzvu kalp seviyesinin üstüne al (şişliği azaltır).
5. Ağrı/şişlik ciddi, şekil bozuk ya da hareket edemiyorsa **sağlık kuruluşuna** götür.

> **İpucu —** Atel olarak kırık kolu kişinin kendi gövdesine, kırık bacağı ise sağlam diğer bacağa bağlayabilirsin; en hazır "atel" yaralının kendi bedenidir. Sabitlerken düğümleri kırığın tam üstüne değil, alt ve üstündeki sağlam noktalara at.

## Açık kırık (kemik görünüyorsa)

- **Kemiği geri itme.**
- Üzerini **temiz, steril bir örtüyle** kapat; çevresine bası uygulayarak kanamayı kontrol et.
- **112'yi ara.**

> **İpucu —** Soğuk uygularken parmak ucundaki yüzük, bilekteki saat ve kelepçeli bilezikleri şişlik artmadan çıkar. Bölge bir saat içinde şiştiğinde bu eşyalar parmağı ya da bileği sıkıp kan akışını kestiği için hastanede kesilerek çıkarılmaları gerekebilir.

## Omurga / boyun şüphesi

- Yüksekten düşme, trafik kazası, kafa travması varsa **omurga yaralanmasından şüphelen.**
- Kişiyi **oynatma**; baş-boyunu sabit tut, **112** gelene kadar bekle (yangın/sel gibi hayati tehlike yoksa).

> **İpucu —** Bilinci açık biri "boynumu/sırtımı kıpırdatamıyorum" ya da "kollarımda karıncalanma var" diyorsa, görünür bir yara olmasa bile omurga yaralanmasından şüphelen. Bu his, basit ağrıdan farklı bir uyarıdır; kişiyi yerinden oynatmadan başını iki elinle sabit tut.

## Yapma

- Çıkığı/kırığı **yerine oturtmaya** çalışma.
- Soğuğu cilde **doğrudan** uygulama.
- Omurga şüphesinde kişiyi yürütme/taşıma.

## Sık sorulanlar

### Kırık mı burkulma mı olduğunu nasıl anlarım?

Ayırt etmek senin işin değil. Hepsinde **aynı temel yaklaşım** geçerlidir: bölgeyi hareketsiz tut, destekle, soğut, yükselt ve gerekirse profesyonele götür.

### Çıkık ya da kırığı yerine oturtmaya çalışmalı mıyım?

Hayır. Şüpheli bölgeyi oynatma ve düzeltmeye çalışma; olduğu gibi destekle ve sabitle (atel, askı, yastık, sargı).

### Açık kırıkta ne yapmalıyım?

Kemiği içeri itme. Yarayı temiz bir örtüyle kapat ve 112'yi ara.

### Buzu doğrudan cilde uygulayabilir miyim?

Hayır. Buzu bir beze sarıp uygula, doğrudan cilde koyma; bölgeyi ayrıca yüksekte tut.

## Sonraki adım

Kanama eşlik ediyorsa: [kanamayı durdurma](/saglik/kanama-durdurma-ve-turnike/). Temel akış: [temel ilk yardım](/saglik/temel-ilk-yardim-ilk-dakikalar/).

## Kaynaklar

- [Türk Kızılay — Temel İlk Yardım Bilgileri](https://www.ilkyardim.org.tr/temel-ilk-yardim-bilgileri.html)
- [Sağlık Bakanlığı — İlk Yardım Eğitim Kitabı](https://acilafet.saglik.gov.tr/TR-106276/ilkyardim-egitim-kitabi.html)
- [WHO — Basic Emergency Care (2018)](https://www.who.int/publications/i/item/basic-emergency-care-approach-to-the-acutely-ill-and-injured)