# Ciddi kanamayı durdurma ve turnike

> Hayati kanamada: doğrudan ve sürekli bas, bırakma. Uzuvda durmayan fışkıran kanamada turnike son çaredir; saatini not et. Her durumda 112.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/saglik/kanama-durdurma-ve-turnike/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

> **Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz.** Ciddi kanama her zaman **112** gerektirir. Turnike uygulaması akredite eğitimle öğrenilir; aşağıdakiler hatırlatmadır.

## ⏱️ 30 saniyede

- **Doğrudan ve sürekli bas:** Temiz bezle yaranın üstüne kuvvetle bastır, **bırakma.**
- Bez kana doyarsa **üstüne yenisini ekle**, alttakini kaldırma.
- Mümkünse yarayı **kalp seviyesinin üstüne** kaldır.
- Uzuvda, basıyla **durmayan, fışkıran** kanama varsa ve eğitimliysen **turnike** (son çare); **saatini yaz.**
- Her durumda **112.**

## 1. Önce güvenlik

- Eldiven varsa tak; yoksa kan ve vücut sıvısıyla doğrudan temastan kaçın (bir bez/poşet aracı kullan).

## 2. Doğrudan bası (ilk ve en önemli adım)

1. Temiz bir bez/gazlı bezle yaranın **tam üstüne** kuvvetle bastır.
2. **Sürekli** bas; kontrol için arada bırakma.
3. Bez kana doyarsa **çıkarma**, üstüne ek bez koyup basmaya devam et.
4. Mümkünse yaralı bölgeyi **yukarı kaldır** (kalp seviyesinin üstüne).

> **İpucu —** Yanında bez yoksa kanamayı durdurmak için kendi elini bile kullanabilirsin; aradığın temiz bezi ararken geçen saniyelerde avucunu doğrudan yaranın üstüne bas. Bası bezin temizliğinden değil, kesintisiz ve sert olmasından güç alır.

## 3. Turnike (yalnızca yaşamı tehdit eden uzuv kanamasında)

Kol veya bacakta, doğrudan basıyla **durmayan, fışkıran** kanama varsa ve **eğitimliysen**:

- Turnikeyi yaranın **5-7 cm yukarısına**, **eklem üzerine gelmeyecek** şekilde uygula.
- **Kanama durana kadar** sık.
- **Uygulama saatini** turnikenin üstüne ya da kişinin alnına yaz.
- **Gevşetme**; profesyonel ekip devralana kadar açık kalmasın.

> **İpucu —** Doğru sıkılmış bir turnike acıtır; kişi şiddetli ağrıdan yakınması seni durdurmasın. Sıkılığı yeterli değilse kanama görünür biçimde durmaz, hatta toplardamarları kapatıp atardamarı açık bıraktığı için kanamayı artırabilir. Ölçütün, fışkırmanın tam olarak kesilmesidir.

## 4. Her durumda

- **112'yi ara**; ciddi kanama profesyonel müdahale ister.
- Kişiyi sıcak tut, sakinleştir; şok belirtilerine (solukluk, hızlı nefes, titreme) dikkat et.

> **İpucu —** Şok belirtisi görürsen kişiyi sırtüstü yatır ve bacaklarını yaklaşık 30 cm yükselt; bu, kanı hayati organlara yönlendirir. Yalnız baş, boyun, omurga ya da bacak yaralanması şüphesi varsa bacakları kaldırma, olduğu gibi bırak.

## Yapma

- Kanayan beze "ne durumda?" diye bakmak için **basıyı bırakma.**
- Doymuş bezi **kaldırma** (pıhtıyı bozarsın); üstüne ekle.
- Turnikeyi gereksiz yere (küçük kanamada) ya da gevşeterek uygulama.

## Sık sorulanlar

### Kanamayı durdurmak için ilk ne yapmalıyım?

Temiz bir bezle yaranın tam üstüne **kuvvetle ve sürekli** bastır. Kontrol etmek için arada bırakma; mümkünse yaralı bölgeyi kalp seviyesinin üstüne kaldır.

### Bez kana doyarsa değiştirmeli miyim?

Hayır. Kana doyan bezi **çıkarma** — üstüne yenisini ekleyip basmaya devam et. Alttaki bezi kaldırmak oluşmaya başlayan pıhtıyı bozar.

### Turnikeyi ne zaman uygularım?

Yalnızca kol ya da bacakta, doğrudan basıyla **durmayan, fışkıran** kanama varsa ve eğitimliysen. Turnike son çaredir; her durumda 112 gerekir.

### Turnike uyguladıktan sonra gevşetmeli miyim?

Hayır. Turnike bir kez sıkıldıysa profesyonel ekip devralana kadar açık kalmamalıdır. **Uygulama saatini** turnikenin üstüne ya da kişinin alnına yaz — bu bilgi ekip için kritiktir.

## Sonraki adım

Bilinç kapanırsa: [koma (yan yatış) pozisyonu](/saglik/koma-yan-yatis-pozisyonu/) ve gerekiyorsa [CPR](/saglik/yetiskinde-cpr/). Temel akış: [temel ilk yardım](/saglik/temel-ilk-yardim-ilk-dakikalar/).

## Kaynaklar

- [Türk Kızılay — Temel İlk Yardım Bilgileri](https://www.ilkyardim.org.tr/temel-ilk-yardim-bilgileri.html)
- [Sağlık Bakanlığı — Kanamalarda İlk Yardım](https://acilafet.saglik.gov.tr/TR-108327/7--kanamalar.html)
- [WHO — Basic Emergency Care (2018)](https://www.who.int/publications/i/item/basic-emergency-care-approach-to-the-acutely-ill-and-injured)