# Alerji ve anafilakside acil müdahale

> Anafilaksi hayatı tehdit eden hızlı bir alerjik tepkidir. Belirtileri tanı, varsa adrenalin oto-enjektörü dış uyluğa hemen uygula ve 112 ara. Kişiyi yatır, ayağa kaldırma; gerekirse ikinci doz.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/saglik/anafilaksi-acil-mudahale/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

> **Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz.** Anafilaksiden şüphelenirsen **hemen 112**'yi ara. Adrenalin oto-enjektörü reçeteyle alınır; nasıl ve ne zaman kullanılacağını hekimin/eczacın gösterir. Aşağıdakiler temel bir hatırlatmadır.

## ⏱️ 30 saniyede

- Anafilaksi **dakikalar içinde** ölümcül olabilen ağır alerjik tepkidir.
- Belirti: **nefes darlığı/hırıltı**, dil-dudak-boğaz **şişmesi**, yaygın kızarıklık/kurdeşen, ani **halsizlik/bayılma.**
- Varsa **adrenalin oto-enjektörünü dış uyluğa** (giysi üstünden olur) **hemen** uygula.
- **112'yi ara**; "anafilaksi" olduğunu söyle.
- Kişiyi **sırtüstü yatır, bacaklarını kaldır**; nefes zorsa oturt. **Ayağa kaldırma.**

## Anafilaksiyi tanı

Bilinen bir alerjen (besin, arı/böcek sokması, ilaç, lateks) sonrası **hızla** gelişen:

- **Solunum:** Nefes darlığı, hırıltı, öksürük, boğazda sıkışma, ses kısıklığı.
- **Cilt:** Yaygın kurdeşen, kızarıklık, kaşıntı; dudak/dil/yüz/göz kapağı şişmesi.
- **Dolaşım:** Ani halsizlik, baş dönmesi, solgunluk, bayılma (tansiyon düşmesi).
- **Sindirim:** Şiddetli karın ağrısı, kusma.

İki sistem birden etkilendiyse (ör. cilt + solunum) ya da tansiyon düştüyse → **anafilaksi kabul et, bekleme.**

> **İpucu —** Tepki çoğu kez maruziyetten sonraki ilk dakikalarda başlar, ama bazen gecikebilir; bilinen ağır alerjisi olan biri yeni bir besin/ilaç aldıysa, ilk yarım saat yanında kal ve enjektörü kolayının altında tut.

## Ne yaparsın

1. **Adrenalin oto-enjektörünü kullan.** Kişide varsa (ör. reçeteli oto-enjektör), **dış uyluğun ortasına** (pantolon üstünden olur) bastırarak uygula; cihazın talimatına göre birkaç saniye basılı tut.
2. **112'yi ara.** "Anafilaksi, adrenalin yapıldı" de. Adrenalin yapılsa da hastane şart.
3. **Pozisyon ver.** Sırtüstü yatır, **bacakları yukarı** (tansiyonu destekler). Nefes almakta zorlanıyorsa **oturmasına** izin ver; kusuyorsa yan çevir.
4. **Ayağa kaldırma / yürütme.** Ani ayağa kalkma ölümcül tansiyon düşüşü yapabilir.
5. **İkinci doz.** 5-15 dakikada düzelme yoksa ve ikinci enjektör varsa, tekrar uygulanabilir (112 yönlendirir).
6. **Nefes/dolaşım durarsa** [CPR](/saglik/yetiskinde-cpr/).

## Yapma

- Belirtiler "geçer mi" diye **beklemek** — anafilakside zaman hayattır.
- Adrenalin yerine yalnız **antihistaminik/su** vermeyi yeterli sanmak.
- Kişiyi **ayağa kaldırmak/yürütmek.**
- Adrenalin yaptıktan sonra **hastaneyi atlamak** (tepki tekrarlayabilir).

## Önceden hazırlık

- Bilinen ağır alerjin varsa **oto-enjektörü** her zaman yanında ve [çantanda](/ev-arac/evde-72-saat-acil-durum-kiti/) bulundur; son kullanma tarihini takip et.
- Yakınların **nasıl kullanılacağını** bilsin.
- [Tıbbi acil bilgi kartında](/altyapi/aile-iletisim-karti/) alerjini ve oto-enjektör taşıdığını belirt.

> **İpucu —** Oto-enjektörü araç torpidosu gibi yazın aşırı ısınan, kışın donan yerlerde bırakma; sıcaklık aşırılığı ilacı bozabilir. Yanında oda sıcaklığına yakın taşı ve içindeki sıvı bulanık ya da renk değiştirmişse eczacına danışıp yenisini al.

> **İpucu —** İki oto-enjektör taşımak mantıklıdır; ilkini yanlış uygularsan ya da 5-15 dakikada düzelme olmazsa ikincisi hayat kurtarır, özellikle hastaneye ulaşımın uzun süreceği kırsal/afet ortamında.

## Kime göre uyarla

- **Çocuk:** Oto-enjektörün çocuk dozu farklıdır; okul/kreş bunu bilsin ve erişebilsin.
- **Arı alerjisi:** Açık alanda ve afet sahasında risk artar; enjektörü yanından ayırma.

## Sık sorulanlar

### Anafilaksinin belirtileri neler?

Bilinen bir alerjen (besin, arı sokması, ilaç, lateks) sonrası hızla gelişen nefes darlığı ya da hırıltı, dil-dudak-boğaz şişmesi, yaygın kızarıklık veya kurdeşen ve ani halsizlik ya da bayılma.

### Adrenalin oto-enjektörü nereye uygulanır?

**Dış uyluğa** — giysinin üstünden de uygulanabilir. Şüpheleniyorsan beklemeden uygula ve 112'yi arayıp "anafilaksi" olduğunu söyle.

### Kişiyi nasıl yatırmalıyım?

Sırtüstü yatır ve bacaklarını kaldır; nefes almakta zorlanıyorsa oturt. **Ayağa kaldırma** — ani ayağa kalkmak tabloyu ağırlaştırabilir.

## Sonraki adım

Genel akış: [temel ilk yardım](/saglik/temel-ilk-yardim-ilk-dakikalar/). Kronik/alerjik durumların kaydı için [kronik hastalıkta acil plan](/saglik/kronik-hastalik-acil-plan/).

## Kaynaklar

- [Sağlık Bakanlığı — Bilinç Bozukluklarında İlk Yardım](https://acilafet.saglik.gov.tr/TR-108326/6-bilinc-bozukluklarinda-ve-ciddi-hastaliklarda-ilkyardim.html)
- [Türk Kızılay — Temel İlk Yardım Bilgileri](https://www.ilkyardim.org.tr/temel-ilk-yardim-bilgileri.html)
- [WHO — Basic Emergency Care (2018)](https://www.who.int/publications/i/item/basic-emergency-care-approach-to-the-acutely-ill-and-injured)

> Anafilaksi şüphesinde tek doğru karar: adrenalin (varsa) + 112. Bu yazı eğitim/tedavi yerine geçmez.