# Su kaynaklı hastalıklardan korunma (afet sonrası) > Afet sonrası kirlenen su, ishal ve bulaşıcı hastalıkların başlıca nedenidir. Sadece güvenli su iç, elini yıka, gıda ve atık hijyenine dikkat et. İshalde sıvı kaybını önle; risk grubunda erken sağlık desteği. > > Kaynak: https://sakinkal.com/ev-arac/su-kaynakli-hastaliklardan-korunma/ > Yayın: 2026-05-30 > Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/ ## ⏱️ 30 saniyede - Afet sonrası en yaygın sağlık riski **kirli su ve hijyen kaynaklı** hastalıklardır (ishal vb.). - **Sadece güvenli su iç/kullan:** Şüpheli suyu [arıt/dezenfekte et](/ev-arac/suyu-aritma-ve-dezenfeksiyon/). - **El hijyeni** her şeyin başı: tuvalet sonrası, yemek öncesi; su yoksa dezenfektan. - **Atık ve tuvalet** hijyenini yönet ([susuz tuvalet/sıhhi atık](/ev-arac/susuz-tuvalet-ve-sihhi-atik/)). - **İshalde sıvı kaybını önle**; bebek/yaşlı/kronik hastada erken sağlık desteği. ## Neden afet sonrası kritik? Afet sonrası ölümlerin önemli bir kısmı olayın kendisinden değil, sonrasındaki **salgın ve enfeksiyonlardan** olur: bozulan su şebekesi, taşan kanalizasyon, hijyensiz koşullar ishal ve bulaşıcı hastalıkları tetikler. İyi haber: bu riskler **basit hijyenle** büyük ölçüde önlenebilir. ## Korunma 1. **Güvenli su.** İçme, diş fırçalama, bulaşık ve gıda yıkama için **yalnız güvenli su**. Şebeke "kullanılabilir" denene kadar şüpheli kabul et; [arıt/dezenfekte et](/ev-arac/suyu-aritma-ve-dezenfeksiyon/) ya da ambalajlı su kullan. Sel suyuna **temas etme/içme.** 2. **El hijyeni.** Su-sabun ya da alkol bazlı dezenfektan: tuvalet sonrası, bebek bezi sonrası, yemek hazırlamadan ve yemeden önce. 3. **Gıda güvenliği.** Soğuk zinciri bozulan/şüpheli gıdayı tüketme ([kesintide gıda güvenliği](/ev-arac/kesintide-buzdolabi-gida-guvenligi/)); açık/bozulmuş konserveyi atma. 4. **Atık ve tuvalet.** İnsan atığını güvenli yönet, su kaynağından uzak tut ([susuz tuvalet/sıhhi atık](/ev-arac/susuz-tuvalet-ve-sihhi-atik/)); çöp ve sineği kontrol et. 5. **Temas.** Hasta varsa el hijyeni ve ortak eşya ayrımına dikkat. > **İpucu —** Su kıtken el yıkamak için musluğu açık tutma; iki kişiden biri kabın deliğinden ince akıtsın, diğeri ovsun. Bu "tippy-tap" yöntemiyle bir el yıkama yarım litreden az suyla biter, sabunu da gerçekten durulamış olursun. ## İshal olursa - **Sıvı kaybını önle:** Bol güvenli sıvı; ağızdan sıvı/elektrolit (oral rehidrasyon) sıvı kaybını telafi eder. - **Tehlike işaretleri:** Sürekli kusma, kanlı ishal, yüksek ateş, **susuz kalma** (idrar azalması, halsizlik, bebekte çökük göz/az ıslak bez) → **sağlık kuruluşu/112.** - **Risk grubu** (bebek, yaşlı, kronik hasta, hamile) susuz kalmaya daha duyarlı; **erken** destek al. > **İpucu —** Susuz kalmayı erken yakalamanın en pratik göstergesi idrarın rengidir: koyu sarı ve seyrekse sıvı açığı başlamıştır. Sıvıyı bir seferde litrelerce değil, **az ve sık** (birkaç dakikada bir küçük yudum) ver; kusan birinde büyük yudumlar geri çıkar. ## Sık hatalar - Şebeke suyunu **kontrolsüz** güvenli sanmak / sel suyuna temas. - **El hijyenini** ihmal etmek. - İshalde **sıvı kaybını** hafife almak. - Atığı su kaynağına/yaşam alanına yakın **yönetmek.** > **İpucu —** Sel suyunun çekildiği yer "kurudu" diye güvenli sanma; geride kalan çamur ve eşya yüzeyleri haftalarca kirli kalır. Sele bulaşan yiyecek, biberon ve mutfak gereçlerini yıkamakla yetinme, mümkünse at; konserve kutusunu sileceksen önce etiketini çıkar, çünkü kıvrım ve etiket altı mikrop barındırır. ## Kime göre uyarla - **Bebekli:** Mama için kaynatılmış/güvenli su; susuz kalma belirtilerini yakından izle. - **Yaşlı/kronik hasta:** Hızlı susuz kalır; erken sıvı ve sağlık desteği. ## Sonraki adım Su güvenliği için [suyu arıtma ve dezenfeksiyon](/ev-arac/suyu-aritma-ve-dezenfeksiyon/) ve [su filtresi karşılaştırma](/ev-arac/su-filtresi-karsilastirma/); salgın için [salgın ve pandemi hane hazırlığı](/afet-acil-durum/salgin-pandemi-hane-hazirligi/). ## Sık sorulanlar ### Afet sonrası şebeke suyu içilebilir mi? Yetkililer "kullanılabilir" diyene kadar şebeke suyunu şüpheli kabul et. İçme, diş fırçalama, bulaşık ve gıda yıkama için ya ambalajlı su kullan ya da suyu arıt ve dezenfekte et. Sel suyuna hiç temas etme ve içme. ### Su kıtken el yıkamak için ne kadar su gerekir? Musluğu ya da kabı açık tutmazsan bir el yıkama yarım litreden az suyla biter. İki kişiden biri kabın deliğinden ince akıtsın, diğeri ovsun; bu yöntemle sabunu da gerçekten durulamış olursun. Tuvalet sonrası, bebek bezi sonrası, yemek hazırlamadan ve yemeden önce elini yıka; su yoksa alkol bazlı dezenfektan kullan. ### İshal olursam ne yapmalıyım? Öncelik sıvı kaybını önlemek: bol güvenli sıvı ve ağızdan sıvı-elektrolit (oral rehidrasyon) al. Sıvıyı bir seferde litrelerce değil az ve sık ver — birkaç dakikada bir küçük yudum; kusan birinde büyük yudumlar geri çıkar. Susuz kalmayı erken yakalamanın en pratik göstergesi idrar rengidir: koyu sarı ve seyrekse sıvı açığı başlamıştır. Sürekli kusma, kanlı ishal, yüksek ateş ya da susuz kalma belirtilerinde (idrar azalması, halsizlik, bebekte çökük göz ve az ıslak bez) sağlık kuruluşuna git ya da 112'yi ara; bebek, yaşlı, kronik hasta ve hamilelerde desteği erken al. ### Sel suyuna değen eşyaları yıkamak yeterli mi? Hayır. Sel suyunun çekildiği yer kurumuş görünse de geride kalan çamur ve eşya yüzeyleri haftalarca kirli kalır. Sele bulaşan yiyecek, biberon ve mutfak gereçlerini yıkamakla yetinme, mümkünse at. Konserve kutusunu sileceksen önce etiketini çıkar; kıvrım ve etiket altı mikrop barındırır. ## Kaynaklar - [Sağlık Bakanlığı (HSGM) — Su Güvenliği](https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/su-guvenligi.html) - [WHO — Water, Sanitation and Hygiene (WASH)](https://www.who.int/health-topics/water-sanitation-and-hygiene-wash) - [Türk Kızılayı](https://www.kizilay.org.tr) > Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tedavi yerine geçmez.