# Heyelan riski ve belirtileri

> Eğimli/dolgu arazide heyelan riskini tanı: yeni çatlaklar, eğilen ağaç/direk, kapı-pencere sıkışması, bulanan/kesilen su, anormal sesler. Şiddetli/uzun yağışta ve deprem sonrası risk artar; belirti varsa tahliye et.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/afet-acil-durum/heyelan-riski-ve-belirtileri/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

## ⏱️ 30 saniyede

- Heyelan riski **eğimli, dolgu ve yamaç** arazide; **şiddetli/uzun yağış** ve **deprem sonrası** artar.
- Belirti: zeminde/duvarda **yeni çatlaklar**, eğilen ağaç-direk-çit, **kapı/pencerenin sıkışması**, su kaynağının **bulanması/kesilmesi**, yamaçtan **anormal ses/taş düşmesi.**
- Belirti varsa **vakit kaybetmeden, yamaca dik yönde** uzaklaş; yetkililere haber ver.
- Yağışlı dönemde yamaç dibinde/üstünde **uyanık** ol; gece ekstra dikkat.
- Risk biliniyorsa **kalıcı önlem** (drenaj, istinat, uzman) için ilgili kuruma danış.

## Neden bilmek önemli?

Heyelan ani gelişebilir ve dakikalar içinde ev/yolu örtebilir. İyi haber: çoğu zaman **erken belirti** verir. Bu işaretleri tanımak ve riskli dönemde tetikte olmak, kaçmak için gereken o birkaç dakikayı kazandırır.

## Belirtileri tanı

- **Zeminde/yapıda çatlaklar:** Duvar, temel, yol ya da bahçede yeni/genişleyen çatlaklar.
- **Eğilme:** Ağaçların, direklerin, çitlerin, istinat duvarının yamaç yönünde eğilmesi.
- **Sıkışma:** Kapı/pencerelerin aniden sıkışması, çerçevelerin bozulması (zemin oynuyor olabilir).
- **Su davranışı:** Pınar/derede ani bulanıklık, debide artış/kesilme; yamaçtan sızıntı.
- **Ses:** Çatırtı, taş yuvarlanması, uğultu — yaklaşan hareketin işareti olabilir.

> **İpucu —** Yamaçtaki bir çatlağın büyüyüp büyümediğini ölçmek için iki yakasına çakacağın iki kazık arasındaki mesafeyi düzenli not et; aradaki açıklık günler içinde artıyorsa zemin hareket halindedir. Şüpheli çatlağın üstüne enine sürdüğün bir tebeşir çizgisi de kırıldığında hareketi gözle gösterir.

## Ne yaparsın

1. **Belirti varsa tahliye et.** Tereddüt etme; eşya değil **can** önceliklidir.
2. **Yamaca dik yönde** ve heyelan güzergâhından **yana** kaç (akış yönünden uzağa).
3. **Yetkiliye bildir:** AFAD/112, belediye; komşuları uyar.
4. **Yağışta uyanık ol:** Uzun/şiddetli yağışta riskli yamaç dibinde/üstünde uyumamaya, hazır olmaya dikkat; gece tahliye zordur.
5. **Deprem sonrası** yamaçlar zayıflar; ek heyelan riskine karşı dikkatli ol.

> **İpucu —** Heyelan riski en yüksek an genellikle yağışın bittiği değil, durduktan sonraki saatlerdir; su yamacın içine sızdıkça zemin ağırlaşır ve kayganlaşır. Bu yüzden "yağmur kesildi, geçti" deyip rahatlama; sağanak sonrası ilk geceyi de tetikte geçir.

## Önceden

- Evinin/arazinin **heyelan riskini** öğren (eğim, dolgu, geçmiş olaylar); ilgili kurum ve [DASK/sigorta kapsamını](/ekonomik-hukuki/dask-nedir-neyi-kapsar/) kontrol et.
- Su drenajını düzenle; yamaca su boşaltma/ağırlık eklemekten kaçın.
- Bir **tahliye rotası** ve [buluşma noktası](/afet-acil-durum/bulusma-noktasi-nasil-secilir/) belirle.

> **İpucu —** Tahliye rotanı planlarken yamacın eteğindeki dere yatağından ve dar boğazdan geçen yolu seçme; heyelan malzemesi tam da bu çukurlardan akar. Yamaca dik, sırt çizgisi boyunca yükselen bir yol her zaman daha güvenlidir.

## Sık hatalar

- Çatlak/eğilme gibi belirtileri **küçümsemek.**
- Eşya toplamak için **tahliyeyi geciktirmek.**
- Heyelan **güzergâhı boyunca** (akış yönünde) kaçmak.
- Riskli yamaca **su/ağırlık** ekleyip durumu kötüleştirmek.

## Kime göre uyarla

- **Kırsal/yamaç yerleşim:** [Kırsalda hazırlık](/afet-acil-durum/kirsalda-hazirlik-kendine-yetme/) ve yol kapanması planı.
- **Yağış havzası:** [Sel ve su baskını](/afet-acil-durum/sel-su-baskininda-ne-yaparsin/) ile birlikte değerlendir (sel + heyelan sık birlikte).

## Sonraki adım

Sel riskiyle birlikte düşün: [sel ve su baskınında ne yaparsın](/afet-acil-durum/sel-su-baskininda-ne-yaparsin/); genel tahliye için [tahliye mi sığınmak mı](/afet-acil-durum/tahliye-mi-siginmak-mi/). Eğimli bir arazide yaşıyorsan belirtileri mevsim başında gözden geçir: [heyelan belirtilerini tanı](/blog/heyelan-belirtilerini-tani/).

## Sık sorulanlar

### Heyelanın belirtileri nelerdir?

Zeminde, duvarda, temelde, yolda ya da bahçede yeni veya genişleyen çatlaklar; ağaçların, direklerin, çitlerin ve istinat duvarının yamaç yönünde eğilmesi; kapı ve pencerelerin aniden sıkışması; pınar ya da derede ani bulanıklık, debide artış veya kesilme; yamaçtan gelen çatırtı, taş yuvarlanması ve uğultu.

### Heyelan belirtisi görürsem hangi yöne kaçmalıyım?

Yamaca dik yönde ve heyelan güzergâhından yana, akış yönünden uzağa. Akış yönü boyunca kaçmak en tehlikeli hatalardan biridir. Eşya toplamak için tahliyeyi geciktirme; AFAD/112'ye ve belediyeye bildir, komşuları uyar.

### Heyelan riski ne zaman en yüksek?

Şiddetli ve uzun yağışta, deprem sonrasında ve özellikle yağış durduktan sonraki saatlerde. Su yamacın içine sızdıkça zemin ağırlaşır ve kayganlaşır; "yağmur kesildi, geçti" deyip rahatlama, sağanak sonrası ilk geceyi de tetikte geçir.

## Kaynaklar

- [AFAD (AFADEM) — Heyelan](https://www.afad.gov.tr/afadem/heyelan)
- [MGM — Meteorolojik Uyarılar](https://www.mgm.gov.tr/meteouyari/turkiye.aspx)
- [MTA — Yerbilimleri Harita Görüntüleyici](https://www.mta.gov.tr/v3.0/hizmetler/yerbilimleri-harita-goruntuleyici)