# Üstün tutuşursa: dur, yat, yuvarlan

> Giysin tutuşursa koşma — koşmak alevi büyütür. Dur, yere yat, yüzünü koruyarak alev sönene kadar yuvarlan. Sonra yanığı 20 dakika suyla soğut.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/afet-acil-durum/dur-yat-yuvarlan/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

## ⏱️ 30 saniyede

- **Koşma!** Koşmak havayı körükler, alevi büyütür.
- **DUR.**
- **YAT** — yere uzan.
- **YUVARLAN** — yüzünü ellerinle koruyarak alev sönene kadar ileri geri yuvarlan.
- Söndükten sonra yanığı **20 dakika** akan suyla soğut.

## Neden bu üç adım?

Alev oksijenle büyür; koşmak tam da bunu yapar. Yere yatıp yuvarlanmak alevin oksijenini keser ve söndürür. Basit ama hayat kurtaran bir reflekstir — özellikle **çocuklara** öğretilmesi gereken.

> **İpucu —** Bu üç adımı çocuğa anlatmak yerine yerde birlikte prova et; alev paniğinde beden, sözle öğrenileni değil tekrar edileni yapar. Yılda bir kez halının üstünde "dur-yat-yuvarlan" oynamak, gerçek anda saniyeler içinde devreye girer.

## Adım adım

1. **DUR:** Olduğun yerde dur, paniğe kapılıp koşma.
2. **YAT:** Hemen yere uzan.
3. **YUVARLAN:** Ellerinle yüzünü ve ağzını koruyarak, alev tamamen sönene kadar ileri geri yuvarlan. Yakında battaniye/halı varsa üstüne sarınmak da boğar.

> **İpucu —** Yuvarlanırken yüzünü ve boğazını ellerinle kapatmanın asıl sebebi yalnızca yanığı önlemek değil; yüz hizasındaki alevi solumak hava yolunu yakar ve nefesi kapatır. Ellerin bu yüzden ağız-burun bölgesini korumalı, sadece saç ya da yanağı değil.

## Sonrasında

- Yanan bölgeyi **20 dakika akan ılık-serin suyun** altında tut.
- Yapışan kıyafeti çekme; takıları çıkar.
- Ciddi/geniş yanıkta **112** — ayrıntı: [yanıkta ilk müdahale](/saglik/yanikta-ilk-mudahale/).

> **İpucu —** Yanığı soğuturken buz gibi değil ılık-serin (oda sıcaklığında) akan su kullan; çok soğuk su yanık bölgesinde damarları kasarak hasarı derinleştirebilir ve özellikle çocukta hızlı üşümeye yol açar. 20 dakika boyunca ısısı sabit, hafif serin bir akıntı en güvenlisidir.

## Yapma

- Koşmak.
- Ayakta alevi elle söndürmeye çalışmak.
- Yanık üstüne buz/yağ sürmek.

## Sonraki adım

Yanık ilk yardımı: [yanıkta ilk müdahale](/saglik/yanikta-ilk-mudahale/). Genel: [yangında ne yaparsın](/afet-acil-durum/yanginda-ne-yaparsin/).

## Sık sorulanlar

### Üstüm tutuşursa koşmalı mıyım?

Hayır. Alev oksijenle büyür, koşmak tam da havayı körükler. Dur, hemen yere yat ve alev tamamen sönene kadar ileri geri yuvarlan. Yakında battaniye ya da halı varsa üstüne sarınmak da alevi boğar.

### Yuvarlanırken neyi korumalıyım?

Ellerinle yüzünü, ağzını ve burnunu kapat. Bunun asıl sebebi yalnızca yanığı önlemek değil: yüz hizasındaki alevi solumak hava yolunu yakar ve nefesi kapatır. Ellerin saç ya da yanağı değil, ağız-burun bölgesini korumalı.

### Alev söndükten sonra yanığa ne yapılır?

Yanan bölgeyi 20 dakika akan ılık-serin suyun altında tut; buz gibi su damarları kasarak hasarı derinleştirebilir. Yapışan kıyafeti çekme, takıları çıkar, yanık üstüne buz ya da yağ sürme. Ciddi ve geniş yanıkta 112'yi ara.

## Kaynaklar

- [AFAD (AFADEM) — Yangın](https://www.afad.gov.tr/afadem/yangin)
- [Türk Kızılay — Temel İlk Yardım Bilgileri](https://www.ilkyardim.org.tr/temel-ilk-yardim-bilgileri.html)