# Binanın deprem riskini anlamak

> Kolon, çatlak, kaçak kat ve zemin gibi işaretler; riskli yapı tespiti ve kentsel dönüşüm. Kesin karar için profesyonel/resmi değerlendirme şart.
>
> Kaynak: https://sakinkal.com/afet-acil-durum/binanin-deprem-riski/
> Yayın: 2026-05-30
> Yazar: https://sakinkal.com/hakkinda/ · Editoryal politika: https://sakinkal.com/editoryal-politika/

> **Bu rehber bir mühendislik değerlendirmesinin yerini tutmaz.** Binanın gerçek güvenliği ancak
> yetkili bir inşaat mühendisi ya da resmi **riskli yapı tespiti** ile belirlenir. Aşağıdakiler
> farkındalık içindir; ciddi şüphede mutlaka uzmana ve resmi sürece başvur.

## ⏱️ 30 saniyede

- Yapı **yılı ve yönetmeliği** önemlidir; eski yapılar genelde daha risklidir.
- **Uyarı işaretleri:** kolonlarda ezilme/çapraz çatlak, eğiklik, kaçak kat, zemin sorunu.
- **DASK** zorunludur ama binayı güçlendirmez; sadece hasarı sigortalar.
- Şüphe varsa **resmi riskli yapı tespiti** ve gerekirse **kentsel dönüşüm.**
- Kesin karar = profesyonel değerlendirme; bu rehber yön gösterir, teşhis koymaz.

## Neden önemli?

Depremde can kaybının büyük bölümü yapı çökmesinden olur. Yaşadığın binanın riskini kabaca tanımak, "harekete geçmem gerekir mi?" sorusunu sormanı sağlar. Ama unutma: gözle yapılan kontrol bir başlangıçtır, **karar mühendisindir.**

## Dikkat edilecek işaretler

- **Kolon ve kirişler:** Ezilme, betonun dökülüp demirin görünmesi, çapraz (X) çatlaklar ciddi uyarıdır.
- **Kaçak/zayıf kat:** Zemin katın dükkâna çevrilip kolonların kaldırılması (yumuşak kat) yüksek risktir.
- **Eğiklik/oturma:** Binada görünür eğim, kapı-pencere kasalarında sıkışma.
- **Zemin:** Dolgu/dere yatağı zemin, sıvılaşma riski.
- **Yapım yılı:** 2000 öncesi ve özellikle eski yönetmelik dönemi yapılar daha dikkat ister.

> **İpucu —** Bir çatlağın ciddiyetini anlamanın basit bir yolu yönüdür: yalnız sıvada kalan ince çizgiler genelde kozmetiktir, ama betonu çapraz (X) kesen ya da kolonla kirişin birleştiği köşeden çıkan çatlaklar taşıyıcıyı ilgilendirir. Çapraz ve köşe çatlağı gördüğünde mühendise danışmayı erteleme.

## Ne yapabilirsin?

1. **Bilgi topla:** Yapı ruhsatı, yılı, varsa güçlendirme geçmişi.
2. **Resmi tespit:** Şüphe varsa belediye/Çevre ve Şehircilik üzerinden **riskli yapı tespiti** başlat.
3. **Profesyonel değerlendirme:** Yetkili inşaat mühendisinden yapı değerlendirmesi iste.
4. **Kentsel dönüşüm:** Riskli çıkarsa dönüşüm/güçlendirme seçeneklerini araştır.
5. **DASK'ını yaptır:** Bina riskli de olsa olmasa da zorunludur — bkz. [belgeler, DASK ve afet sonrası başvurular](/ekonomik-hukuki/belgeler-dask-ve-afet-sonrasi-basvurular/).

> **İpucu —** Binanın yapım yılını tahmin etmekle uğraşma; e-Devlet üzerinden tapu/yapı kayıt bilgisine ve birçok belediyenin imar arşivinden ruhsat tarihine ulaşabilirsin. 1999 öncesi ruhsat, daha eski deprem yönetmeliğiyle yapıldığı anlamına gelir ve değerlendirmede ilk dikkat edeceğin veridir.

## Sık yanlış bilinenler

- **"DASK'ım var, bina güvenli."** DASK sigortadır, güçlendirme değil.
- **"Yeni bina = güvenli."** Yapım kalitesi ve zemin de belirleyicidir; ruhsat/denetim önemli.
- **"Çatlak varsa hemen yıkılır / hiç önemi yok."** Çatlağın **türü** önemlidir; kararı uzman verir.

> **İpucu —** Zemin katta dükkâna çevrilen ve kolon arası açılan yerleri özellikle gözle; üst katlarda dolu duvar varken zemin kat boşaltılmışsa bu "yumuşak kat"tır ve depremde ilk göçen katlardan olur. Kendi binanda alttaki kolonlardan birinin sökülüp sökülmediğini sorman, gözle yapabileceğin en değerli kontroldür.

## Sık sorulanlar

### Binamın güvenli olduğunu gözle anlayabilir miyim?

Hayır. Gözle yapılan kontrol bir başlangıçtır; kesin karar mühendisindir. Binanın gerçek güvenliği ancak yetkili bir inşaat mühendisi ya da resmi **riskli yapı tespiti** ile belirlenir.

### Hangi işaretler uyarı sayılır?

Kolonlarda ezilme ya da çapraz (X) çatlak, binada görünür eğiklik, kapı-pencere kasalarında sıkışma, zemin katın dükkâna çevrilip kolonların kaldırılması (yumuşak kat) ve dolgu ya da dere yatağı zemin.

### DASK'ım varsa binam güvenli midir?

Hayır. DASK bir sigortadır, güçlendirme değildir — binayı depreme dayanıklı hâle getirmez, yalnızca hasarı belli bir limite kadar karşılar.

### Şüphem varsa ne yapmalıyım?

Belediye ya da ilgili bakanlık üzerinden **riskli yapı tespiti** başlat ve yetkili bir inşaat mühendisinden değerlendirme iste. Riskli çıkarsa güçlendirme ve kentsel dönüşüm seçeneklerini araştır.

## Sonraki adım

Riskini azaltırken evini de hazırla: [mobilya ve eşya sabitleme](/afet-acil-durum/mobilya-ve-esya-sabitleme/). Sarsıntı anı: [deprem anında ne yapmalısın](/afet-acil-durum/deprem-aninda-ne-yapmalisin/).

## Kaynaklar

- [AFAD — Yapısal Risklerin Azaltılması ve Güçlendirme (PDF)](https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/3477/xfiles/yapisalriskler.pdf)
- [Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Yapı İşleri Genel Müdürlüğü](https://yapiisleri.csb.gov.tr/)
- [DASK — Teminat ve Kapsamı](https://dask.gov.tr/tr/teminat-ve-kapsami)